Jeśli jesteś właścicielem tej strony, możesz wyłączyć reklamę poniżej zmieniając pakiet na PRO lub VIP w panelu naszego hostingu już od 4zł!

Stanisław Lem

Dziwny gość profesora Tarantogi

 

Widowisko telewizyjne

 

 

 

OSOBY:

PROFESOR TARANTOGA

KAZIMIERZ NOWAK-HIPPERKORN, lat około trzydziestu

MAGISTER SIANKO, sekretarz PROFESORA, lat około dwudziestu sześciu

PRYMARIUSZ Zakładu dla Umysłowo Chorych

PIELĘGNIARZ Zakładu dla Umysłowo Chorych

ŻONA NOWAKA-HIPPERKORNA, kobieta potężna lat około trzydziestu

MELANIA, kucharka PROFESORA

 

 

Uwaga dla Reżysera. Ponieważ Kazimierz Nowak-Hipperkorn gra równocześnie dwie bardzo różne osoby, niezbędny jest aktor o wielkim zróżnicowaniu mimicznym, głosowym, który by się w szybkich "przerzutach" osobowościowych nie zgubił. W tekście widowiska osoba ta będzie stale nazywana Gościem.

 

I

 

Gabinet Profesora Tarantogi. Profesor siedzi za biurkiem, przed nim - młodzieniec w okularach, Magister Sianko. Na boku stos listów. Telefon, obok kosz na papiery. Duże pudło z przegródkami na biurku.

 

TARANTOGA przeglądając jakiś papier, który podał mu Sianko: A więc to tak. mój drogi... Jak się pan nazywa, jeśli łaska?

SIANKO: Sianko.

TARANTOGA: A. prawda... Przecież to tu napisane. Magister Krzysztof Sianko... I pan chciałby zostać moim asystentem, co?

SIANKO: Tak. panie profesorze.

TARANTOGA: A, to doskonale, to doskonale! Ale dając ten anons, miałem na myśli asystenta, który by był zarazem sekretarzem naukowym i osobistym... Czy to odpowiada panu?

SIANKO: Tak, panie profesorze.

TARANTOGA: To świetnie! Niedawno wróciłem z Ameryki, wie pan... Ze Stanów. Oni tam mają zwyczaj badania kandydata na każde stanowisko psychologicznymi testami, ale to nie dla mnie. Ja mam swoje, staroświeckie metody. Czy pan jest bystry? Inteligentny?

SIANKO: Trudno mi powiedzieć, panie profesorze. Poniekąd...

TARANTOGA: Poniekąd... Aha! Gdyby pan nawet nie był szczególnie inteligentny, wie pan. to też nic takiego, inteligencja się udziela, a ja jestem bardzo, wprost niezwykle inteligentny, wie pan. Wymagam tylko trzech rzeczy: po pierwsze dyskrecji, po drugie dyskrecji, i po trzecie...

SIANKO: Dyskrecji. Rozumiem.

TARANTOGA: No. tośmy się dogadali. Teraz przedstawię panu pańskie zadania. Najpierw jest korespondencja. O, dzisiejsza poczta! Wręcza Siance plik listów z biurka. Zechce pan po kolei przejrzeć te listy, powiedzieć mi, co w nich jest, a ja wskażę panu wytyczne, według których w przyszłości będzie pan decydował już samodzielnie...

SIANKO otwiera pierwszy list, czyta: To jest zaproszenie na otwarcie...

TARANTOGA: Do kosza.

SIANKO wrzuca, bierze drugi list, czyta: Prośba o przyjęcie obywatelstwa honorowego miasta Sępipołć w powiecie mrzyskim.

TARANTOGA: Dlaczego?

SIANKO: Bo pańska prababka tam się urodziła.

TARANTOGA: Ze strony dziadka po ojcu?

SIANKO: Nie, babki po matce.

TARANTOGA: Niech pan tu włoży... Wskazuje przegródkę pudełka na biurku. Zastanowię się potem. Proszę dalej!

SIANKO: Zaproszenie na zamknięcie...

TARANTOGA: Do kosza.

SIANKO wrzuca, czyta nowy list: Hm... list prywatny...

TARANTOGA: To nic, proszę czytać!

SIANKO czyta: "Ukochany profesorze nasz! Jezdem jeno małem wyrobnikiem na nywie, chorem na prawie wszystko, lewe płuco odbite przez okupanta, i ja, inwalida, tak bym chciał czytać pańskie książki, bo pańskie książki to dla mnie wszystko, tylko ja nie mam pieniędzy, to może ukochany profesorze nasz, pan z tego zrozumienia mnie przyśle"...

TARANTOGA: Do kosza! To naciągacz. Do wszystkich rozsyłał już takie listy. Proszę następny!

SIANKO: "Kochany profesorku! Pan mnie nie zna, ale słyszałam, że pan wrócił z zagranicy i wzięłam na odwagę napisać. Mam lat dziewiętnaście, jestem naturalną blondynką, koledzy w biurze mówią, że ząbki mam jak perełki"...

TARANTOGA: Do kosza! Zaraz - co tam za cyfry są po drugiej stronie?

SIANKO: To... jest podany obwód w piersiach, w kibici, i w tym. no... 98. 81. 96... czy mam wrzucić do kosza?

TARANTOGA: Tak! Tak! Dalej!

SIANKO czyta: "Panie profesorze, jest pan wynalazcą maszyny do podróżowania w czasie"... To ktoś niespełna rozumu, można wyrzucić?

TARANTOGA: Nie! Proszę czytać dalej.

SIANKO: "Robiąc doświadczenia przekonał się pan o pewnym fenomenie, którego istotę wyjaśnić mogę panu tylko osobiście. Niestety, jestem zamknięty w oblęcińskim Domu dla Umysłowo Chorych"... Mówiłem przecież, że to wariat...

TARANTOGA: Proszę czytać dalej.

SIANKO: "...dlatego proszę odwiedzić mnie pod jakimś pozorem, najlepiej jako daleki krewny. List wyrzucę przez mur podczas przechadzki, jak to zrobiłem już z pięcioma, z których żaden widać do pana nie dotarł. Przeprowadzam działania, które umożliwią mi wydostanie sio z Zakładu za kilka tygodni, ale każda chwila zwłoki grozi niebezpieczeństwem. Z poważaniem Kazimierz Nowak"...

TARANTOGA: Jaka jest data?

SIANKO: List nie ma daty, ale zobaczę na kopercie... Z ósmego, to znaczy sprzed tygodnia. Nie wyrzucać tego?

TARANTOGA: Nie, mój drogi! Zbieramy się i jedziemy. Gdzie jest ten Oblęcin?

SIANKO: Pod Warszawą. Jedziemy do tego Zakładu?

TARANTOGA: Tak. Kiedy tam będziemy, zechce pan w miarę możliwości milczeć. Ja będę mówił i działał za nas obu. Zgoda?

SIANKO: Oczywiście, jak pan profesor sobie życzy...

TARANTOGA wstając: Tam, w tym stoliku pod oknem, jest kieszonkowy magnetofon. Proszę go wziąć. Zaraz... Podnosi słuchawkę. Melania? Halo, Melanio, czy zbiornik w samochodzie pełny? Dobrze. Wyjeżdżam. Otwórz bramę garażu. Co? Obiad? I obiad zjemy, i wszystko, co tylko zgotujesz, bądź spokojna. Odkłada słuchawkę. Panie magistrze, ruszamy!

 

II

 

Gabinet Prymariusza Zakładu Obłąkanych w Oblęcinie. Psychiatra, typowy, w okularach, wybitna inteligencja, mówi wykładowo, jak na sali do studentów, ze smakiem, wyraziście, tubalnie, lubuje się sobą. Siedzą Sianko i Tarantoga.

PRYMARIUSZ: Więc to pana krewny - ten Nowak? Nic nam nie mówił.

TARANTOGA: Tak, to znaczy daleki, daleki krewny, ale byłem do jego matki mocno przywiązany, wie pan. doktorze... Zgłosiłbym się wcześniej, niestety, dłuższy czas przebywałem za granicą, w Anglii, w Ameryce... Wróciłem dopiero przed tygodniem...

PRYMARIUSZ: To niezwykły przypadek, panie profesorze. Wie pan, jestem starym psychiatrą, ale taki bogaty, piękny zespół halucynatoryczny. z tak głębokim rozszczepieniem osobowości, z deluzjami, ze stanami pomrocznymi, z taką sekwencją szubów schizofrenicznych - to rzadkość, to naprawdę istny brylant...

TARANTOGA: Ach, tak? No, tam w rodzinie były takie... ale to stare dzieje, bo to było od strony jego pradziadka bodajże... uraz czaszki w czasie wojen napoleońskich.

PRYMARIUSZ: Co pan mówi? Każę to wnieść do historii choroby. No, teraz jest olbrzymia poprawa. Olbrzymia! Taka remisja, że właściwie, gdyby nie te  residua, można by go uznać za wyleczonego i wypuścić już dziś. Zastosowaliśmy fenotiazynę, melleril, szoki, potem psychoterapię... Szedł na nią jak złoto, mówię panu! Zresztą sam pan zobaczy, bo pan się chciał z nim widzieć, prawda?

TARANTOGA: Tak, jeśli to możliwe. On jest... spokojny?

PRYMARIUSZ: Teraz? Ależ zupełnie. Orientuje się doskonale co do miejsca i czasu, ma tylko trudności z przypomnieniem sobie faktów z własnej przeszłości.

TARANTOGA: Nic nie pamięta?

PRYMARIUSZ: Chory na amnezję, to jest taki, który utracił pamięć wszystkiego, co przeżył, wypełnia luki, otwierające się w jego pamięci, konfabulacją - wymysłami. Nie są to kłamstwa, gdyż z nieprawdziwości tych faktów nie zdaje sobie sam sprawy. Objaw taki jest typowy i w pewnym sensie w okresie ozdrowieńczym nawet normalny, ale powinien rychło minąć. Tymczasem, jak długo chory nie przypomni sobie choć w zarysie, czym był, gdzie pracował, gdzie się urodził, nie możemy uznać go za wyleczonego. Przecież my nawet nie wiedzieliśmy, że on naprawdę nazywa się Nowak.

TARANTOGA: Teraz już wiecie, panowie!

PRYMARIUSZ: Tak. Ale on twierdził, że się tak nazywa nawet w okresie ostrym. Natomiast ponadto, niestety...

TARANTOGA: Nic nie pamięta?

PRYMARIUSZ: Przypominał już sobie kilka razy, ale to była konfabulacja. Najpierw twierdził, że był buchalterem w Sosnowcu...

TARANTOGA: Mówił to w czasie tych halucynacji?

PRYMARIUSZ: Ależ nie, tamto to były urojenia, typowo schizofreniczne, z ciekawą przymieszką paranoidalną, bo wydawało mu się, że jest prześladowany przez jakieś istoty z innych planet. Istną powieść fantastyczną sobie uroił. Ja mówię o tym okresie, kiedy już pojął, że tamto było chorobowe. Więc w remisji, nieprawdaż... zresztą, wie pan, to o tyle było skomplikowane, że on wykazywał rozszczepienie osobowości i jedna z tych osobowości doskonale poddawała się terapii, druga natomiast pozostawała raczej oporna... Tak że nawet chciałem przedstawić go na posiedzeniu Towarzystwa Psychiatrycznego, ale zaczął wtedy zdrowieć. Nie chcę powiedzieć "niestety", hę hę, bo jestem przede wszystkim lekarzem, ale demonstracja na zjeździe byłaby istną bombą, bombą, mówię, profesorze... Ale co ja to właściwie chciałem powiedzieć?

TARANTOGA: O tym, jak on sobie przypomniał, że był buchalterem.

PRYMARIUSZ: A, właśnie! Dziękuję panu. Więc my, naturalnie, sprawdzamy tego rodzaju twierdzenia pacjentów, bo nieraz chory opowiada coś - na przykład, że zrobił milionowe manko, a my nie wiemy, czy to urojenie, czy prawda. Otóż sprawdziliśmy i okazało się, że w Sosnowcu buchalterem nigdy nie był.

TARANTOGA: Aha! Więc to też było urojenie?

PRYMARIUSZ: Nie, konfabulacja postamnestyczna. Potem twierdził, że jeździł po Pomorzu i wygłaszał odczyty z ramienia Towarzystwa Wiedzy Powszechnej o życiu na innych planetach. To by się nawet zgadzało ze strukturą poprzednich halucynacji. Niestety, i to też okazało się nieprawdą. Gdyby nie to, już dziś moglibyśmy go wypuścić. Czekamy jeszcze, poczekamy... Rokowanie w takich przypadkach nigdy nie jest stuprocentowo pewne.

Pielęgniarz wprowadza chorego w pasiastej piżamie, chorym jest Gość.

TARANTOGA wstając: A, to ty, Kaziku! Dawnośmy się nie widzieli. Poznajesz swego stryja?

GOŚĆ: Dzień dobry... stryju... poznaję... poznaję i bardzo się cieszę...

TARANTOGA: No, to doskonale, panie prymariuszu, czy mógłbym porozmawiać chwilę z moim prasiostrzeńcem? Myślę, że taka rozmowa może mu wiele dać, dopomóc...

PRYMARIUSZ: Rozumie się! Ależ naturalnie! Niestety, tylko piętnaście minut, potem jest czas na zabieg. Może panowie zostaną tutaj? Bo właśnie mam wizytę na oddziałach... ciszej. Czy życzy pan sobie, aby pielęgniarz został?

TARANTOGA: Nie, nie, skądże znowu? To niepotrzebne. Dziękuję!

PRYMARIUSZ: A zatem idziemy. Panie Józefie, najpierw na szóstkę! Siostra Anna tam jest?

JÓZEF: W dyżurce, panie prymariuszu.

PRYMARIUSZ: Przepraszam panów...

Wychodzi z Józefem. Chwila ciszy.

TARANTOGA: No, mój panie siostrzeńcze, słucham.

GOŚĆ: Dziękuję, że pan przyszedł. To, że pan tu jest, świadczy o tym. że nie ma mnie pan za wariata. Prawda?

TARANTOGA: Istotnie, można by wyciągnąć taki wniosek, ale niechże pan mówi...

GOŚĆ: Czasu mamy niewiele, więc przechodzę do najważniejszego. Nie mogę opuścić zakładu, bo nie potrafię wymyśleć sobie takiej przeszłości, która by oparła się ich metodom sprawdzania, rozumie pan?

TARANTOGA: Jeszcze niedostatecznie.

GOŚĆ: A więc powiem wyraźniej: nie mogę przypomnieć sobie mojej tutejszej przeszłości, bo jej nie mam. Teraz jest rok 1962, tak?

TARANTOGA: Tak.

GOŚĆ: Miałem nadzieję, że połkną tego buchaltera sosnowieckiego, a gdy zawiodło, przeskoczyłem na TeWuPe, ale i to się nie udało i chwilowo jestem w kropce.

TARANTOGA: A skąd pan wziął tę buchalterię i TeWuPe?

GOŚĆ: Z gazet, oczywista... Zacząłem symulować remisję, jak to oni nazywają. Dostałem wtedy gazety do czytania i szybko się podkształciłem. Ale nie mogę przedstawić żadnych faktów, świadczących o tym, że pracowałem gdziekolwiek w Polsce czy na świecie, skoro nie było mnie tu i nie pracowałem, ponieważ nie żyłem tu i nie istniałem...

TARANTOGA: A skąd pan się wziął?

GOŚĆ: Jeżeli pan jest profesorem Tarantogą... czy pan nim jest?!

TARANTOGA: Czy mam się wylegitymować?

GOŚĆ: Nie, to tylko środek ostrożności. - Wierzę panu. Skoro pan nim jest, to wynalazł pan wiadomą maszynę i zauważył pan, że działa ona tylko w jednym kierunku - we wstecznym, co?

TARANTOGA: To prawda.

GOŚĆ: A zatem potrafi pan sam odpowiedzieć na swoje pytanie.

TARANTOGA: Może bym i potrafił, ale wolę to usłyszeć od pana.

GOŚĆ: Pan stawia warunki. Dobrze. Pochodzę z przyszłości.

TARANTOGA: Z którego roku?

GOŚĆ: Mamy inną rachubę czasu. Ale według waszego kalendarza jest to druga połowa trzydziestego piątego stulecia.

TARANTOGA: Czy próbował to pan komuś powiedzieć?

GOŚĆ: Ja nie. To znaczy... częściowo... byłem zmuszony... Mniejsza o to. Profesorze, nie mamy czasu, zaraz po mnie przyjdą, czy może mnie pan stąd wyciągnąć?

TARANTOGA: Obawiam się, że nie. Póki pan sobie... nie przypomni...

GOŚĆ: O, klaustron! Przepraszam... Obawiałem się tego. Wobec tego proszę mi pomóc. Potrzebna mi historia, którą im opowiem, prawdziwa, a przynajmniej taka, która wytrzyma ich sprawdzanie. No?

TARANTOGA: Pan mówi zupełnie współczesnym językiem.

GOŚĆ: Ale co mnie kosztowało nauczenie się go w tak krótkim czasie! Profesorze, ta historyjka!

TARANTOGA: Niestety, nie mogę sklecić jej na poczekaniu. Ja mogę ją potwierdzić, ale nie było mnie od lat w kraju, więc będzie wymagała potwierdzenia osób trzecich...

GOŚĆ: To prawda, więc co robić? Może ten pan by mógł?...

SIANKO: Ja?

TARANTOGA: Nie, to byłoby podejrzane. Żeby akurat mój asystent okazał się pana kolegą ze studiów czy kolegą biurowym... To może wzbudzić podejrzenie, a jak się raz historia rozleci, to już nie będę mógł panu w ogóle więcej pomóc ani nawet przyjść tutaj, co jeszcze mogę dla pana zrobić?

GOŚĆ: Nie wiem. Pan się nie orientuje, jak niesłychanie ciężka jest moja sytuacja, zwłaszcza że nie jestem sam...

TARANTOGA: Słyszałem coś o istotach z innych planet.

GOŚĆ: A, to! To swoją drogą. Mam na myśli coś jeszcze innego, czego w tej chwili nie podejmuję się nawet panu wytłumaczyć, wymagałoby to całej nocy, jeśli nie dwóch. Ma pan może przy sobie jakiś pilnik?

TARANTOGA: Tylko do paznokci.

GOŚĆ: Może mi go pan dać?

TARANTOGA: A co chce pan z nim zrobić?

GOŚĆ: Nic złego. Przydałaby mi się też skarpetka.

TARANTOGA: Jedna?

GOŚĆ: Tak.

TARANTOGA: Po co?

GOŚĆ: Nie mogę teraz powiedzieć. Ale jeśli mi ją pan da, będę się umiał odwdzięczyć.

TARANTOGA: W jaki sposób?

GOŚĆ: Pan będzie pierwszym człowiekiem, do którego pójdę, opuściwszy ten szpital, i przedstawię panu fakty... wiadomości... które odmienia cały świat. Sądzę, że to dosyć za jedną skarpetkę?

TARANTOGA: Tu jest pilnik. Nie ma co, trzeba ryzykować! Panie magistrze, może pan zdejmie skarpetkę?

SIANKO: Ja mam zdjąć?!

TARANTOGA: Nie nalegam, ale bardzo o to pana proszę.

SIANKO: I zostanę w jednej skarpetce?

TARANTOGA: Może pan zdjąć obie.

GOŚĆ: Panowie, szybciej, na wielką gleję, szybciej!

Sianko zdejmuje bucik, skarpetkę, daje ją Gościowi, który chowa ją do kieszeni piżamy. Gość wstaje.

TARANTOGA: Nic więcej pan teraz nie powie?

GOŚĆ: Nie mogę, czuję, że długo nie wytrzymam. Gotów mi tu wyskoczyć i narobić takiego kramu...

TARANTOGA: Kto?

GOŚĆ: Hipperkorn.

TARANTOGA: Kto to jest?

GOŚĆ: Innym razem. O, słyszę kroki, już idą. Do widzenia! Profesorze, dziękuję za wszystko. Może pan być przekonany, że dotrzymam słowa!

Wchodzi Prymariusz z Pielęgniarzem. Nagle Gość siada na krześle, twarz zaczyna mu latać. Bierze ją w ręce, odwrócony, trzyma się rękami za usta, jakby usiłował zmusić buntowaną część ciał do milczenia.

TARANTOGA: Mój siostrzeniec zdenerwował się trochę. Wzruszenie, spowodowane spotkaniem... Pan pojmuje chyba, panie prymariuszu.

PRYMARIUSZ: No tak, tak... pewno. Panowie już odchodzą?

TARANTOGA: Taki mieliśmy zamiar.

PRYMARIUSZ: Mam nadzieję, że kuracja zostanie już wkrótce ukończona, czy powiadamiać pana profesora o jej przebiegu?

TARANTOGA: O to właśnie chciałem prosić, czy byłoby to możliwe?

PRYMARIUSZ: Ależ rozumie się! Patrząc na Gościa, który dryga na krześle No, co tam, panie Kazimierzu?

Gość wydaje dziwne, piskliwe, stłumione dźwięki.

GOŚĆ: To... e... nic... To tylko czkaa... awka, panie doktooo... rze!

PRYMARIUSZ: Taak? A, czkawka, pewno, że czkawka! Panowie pozwolą... odprowadzę was! Do Józefa ciszej: Zaprowadź go na salę zabiegową, zdaje się, że potrzebny będzie mały szok...

 

III

 

Gabinet Tarantogi. Sianko robi porządki w papierach. Wchodzi Tarantoga, już bez kapelusza i płaszcza, ale z teczką, którą rzuca na biurko.

SIANKO: Panie profesorze, mam nieprzyjemną wiadomość.

TARANTOGA: Co się stało?

SIANKO: Jakąś godzinę temu dzwonił doktor Kuśmiewicz z Zakładu w Oblęcinie. Ten... Nowak usiłował się zabić.

TARANTOGA: Nie może być!

SIANKO: Na szczęście zdołali temu przeszkodzić i tylko zranił się w przegub. Pokrwawił się.

TARANTOGA: Moim pilnikiem?!

SIANKO: Tak, panie profesorze. Prymariusz wyraził podejrzenie, to znaczy nie powiedział tego wprost, ale dał do zrozumienia... Bardzo się dziwił, skąd Nowakowi dostał się w ręce tak niebezpieczny przedmiot akurat po naszych odwiedzinach.

TARANTOGA: Jeszcze coś?

SIANKO: Nie.

TARANTOGA: Nie mówił, jak on się teraz ma?

SIANKO: Dali mu jakiś zastrzyk, żeby spał.

TARANTOGA: I cóż pan tak na mnie patrzy? Myśli pan, że zrobiłem głupstwo, co?

SIANKO: Nie. Myślę o czymś innym. Zastanawiam się, co on chce zrobić z tą moją skarpetką.

TARANTOGA: A, rzeczywiście! Obawiam się, że nic nie wymyślimy. Pan nie jest ze mnie zadowolony, kolego Sianko! Pan mnie ma za starego, pomylonego ryzykanta.

SIANKO: Nic nie mówiłem.

TARANTOGA: Nie szkodzi, widzę po oczach, czuję w całym pokoju. Pan uważa, że to wariat?

SIANKO: Głowę bym dał!

TARANTOGA: Hm... Taki pan tego pewien?

SIANKO: Profesorze! Ależ... teraz?! Teraz, kiedy prymariusz mówił, że to mania samobójcza, ostry atak depresji?!

TARANTOGA: Niech pan nigdy nie pozwala, żeby za pana myśleli inni. Co pan sam o tym sądzi?

SIANKO: Nie jestem psychiatrą. Ale to było ewidentne od pierwszej chwili. Może mi pan profesor mieć to za złe, ale mówię, co myślę. Taki jestem.

TARANTOGA: Na takiego mi pan wygląda, kochany, i dlatego pana przyjąłem. Czy pan wie, czym różni się wariat od wielkiego odkrywcy, wynalazcy?

SIANKO: Że wariat jest chory.

TARANTOGA: To masło maślane. Że wariat nie jest w stanie dotrzymać swych zapowiedzi, obietnic... Jego odkrycia nie są nic warte. Jednym słowem, poczekamy i zobaczymy. Może pan iść do siebie. Nie będę już dziś pana potrzebował.

Tarantoga sam, pogwizdując, wyciąga z teczki jakieś papiery, podchodzi do szafki, wyjmuje flaszkę koniaku, nalewa do kieliszka, wącha, wlewa z powrotem do flaszki, z pewnym żalem zamyka koniak w barze. Telefon dzwoni, Tarantoga podchodzi

TARANTOGA: Tarantoga. Słucham. Słyszałem już. Jak proszę? Co? Chwila ciszy. Kiedy?! Patrzy na zegarek. To więcej niż półtorej godziny temu. Co? No, tak, tak... Ale przecież on spał, dostał zastrzyk? Ba, niezrozumiałe! Kto ma to rozumieć, ja? A jak się ma prymariusz? Cisza. Aha. A wrócił do przytomności? Nie? Jak pan mówi? Co za skarpetka? Z piaskiem? Nic nie rozumiem. No, dobrze, ale co ja mam z tym wspólnego? Dobrze. Będę się miał na baczności. Oczywiście, że gdyby się pokazał, natychmiast was zawiadomię... Cisza. Autobus do Warszawy? Wsiadł w piżamie, czy jak? Cisza. Niech pan wybaczy, ale u was panują osobliwe porządki! Pacjent rozbija prymariuszowi głowę, ściąga z niego ubranie, a gdzie są wszyscy pielęgniarze, służba, lekarze? Jak? Co?! Ja pana nie uczę. Nie, to nie leży w moich zainteresowaniach. A poza tym, młody człowieku, nawet gdyby dziesięciu waszych prymariuszy wyzionęło ducha, nie należy być niegrzecznym. Żegnam.

Odkłada słuchawkę. Drzwi na balkon willi są otwarte. Willa jest otoczona ogrodem, jest noc, ciemno na dworze, jakaś odległa lampa. Firanka się wydyma. Kotara też, z drugiej strony. Tarantoga podchodzi wolno, lecz z całkowitym spokojem, zagląda za kotarę, potem za firankę. Gdy wraca w głąb pokoju, z ciemności wylania się postać Gościa. Gość staje za nim, Tarantoga odwraca się, widzi go. Chwila ciszy.

GOŚĆ mówi zupełnie innym głosem. Robi wrażenie znacznie mniej inteligentnego, niezdolnego do koncentracji, bystrości, chwilami nawet trochę ciamajdowatego. Inny człowiek - bardzo zwyczajny, powiedzmy, coś jak przeciętny kibic sportowy: Pan jest Tarantoga?

TARANTOGA: Nie poznaje mnie pan?

GOŚĆ: Pomoże mi pan?! Musi mi pan pomóc...

TARANTOGA: W czym mam panu pomóc?

GOŚĆ: Żebym mógł wrócić...

TARANTOGA: Do Oblęcina?

GOŚĆ: Do jakiego Oblęcina? Do domu wariatów? Pan co - poliźnia ze mnie robi? Przecież ja uciekłem stamtąd!

TARANTOGA: O mało nie zabił pan lekarza.

GOŚĆ: Nie zabiłem go? Zdawało mi się, że nie żyje...

TARANTOGA: Pan chciał go zabić?

GOŚĆ: Nie, ale w końcu co by to miało za znaczenie? Przecież by go sptolemizowali.

TARANTOGA: Jak pan powiada? Spto...

GOŚĆ: No wzięliby i by go sptolemizowali. A bo co?

TARANTOGA: Nie, nic. Co z pańską obietnicą?

GOŚĆ: Z jaką obietnicą? Niczego panu nie obiecywałem.

TARANTOGA: To dlaczego pan tu przyszedł?

GOŚĆ: To było jedyne miejsce, jakie znałem. Nowak dał mi adres.

TARANTOGA: Nowak? A kim pan jest?

GOŚĆ: Hipperkorn się nazywam. Tobiasz Amfilon Pereaster Hipperkorn. Jak tylko usłyszałem pańskie nazwisko, okropnie się ucieszyłem, bo pan będzie mógł mi pomóc!

TARANTOGA: A co panu powiedziało moje nazwisko?

GOŚĆ: Jak to - co? Pan jest przecież Tarantoga, nie? Wynalazca maszyny czasu?

TARANTOGA: O tym też Nowak panu powiedział?

GOŚĆ: Po co mi do tego Nowak? Każdy u nas zna pańskie nazwisko, każde dziecko...

TARANTOGA: Może powie mi pan, skąd się pan tu wziął i kim pan jest?

GOŚĆ: Była wycieczka, to pojechałem. Dlaczego nie miałem pojechać? Wszyscy jeżdżą. Jak Chronobus obniżył się, zrobiłem głupstwo. Przyznaję. Wyskoczyłem na jedną chwilkę. Drogą szła dziewczyna. Spodobała mi się. Nikt nie zauważył, że się wymknąłem. Poszedłem za nią. Była tam jakaś buda z kamieni. Dziewczyna stanęła, ledwo się do niej odezwałem, zaczęła krzyczeć. Przylecieli jacyś, wsadzili mnie do budki na kółkach... i zabrali do tego domu wariatów.

TARANTOGA: A w którym roku się pan urodził?

GOŚĆ: W trzytysięcznym pięćset sześćdziesiątym siódmym.

TARANTOGA: A na czym polega sptolemizowanie?

GOŚĆ: Ptolemizacja? No, ja się na tym nie znam. Jak jest nieboszczyk, znaczy trup, to się robi ptolemizację, żeby... tego... żeby go powtórzyć.

TARANTOGA: Żeby zmartwychwstał?

GOŚĆ: Nie znam tego słowa.

TARANTOGA: Może siądziemy, co? I opowie mi pan wszystko po kolei...

Siadają

GOŚĆ: Od czego mam zacząć?

TARANTOGA: Pan jest Polakiem?

GOŚĆ: Co to znaczy?

TARANTOGA: Jakiej pan jest narodowości?

GOŚĆ: Nie rozumiem. Naro... co?

TARANTOGA: Mieszkał pan gdzieś stale. Gdzie?

GOŚĆ: Nie, nigdzie stale nie mieszkałem. Nudno. Z pochodzenia jestem Magórzanin, jak o to panu chodzi.

TARANTOGA: Co to jest Magóra?

GOŚĆ: Taka cypriada na Marsie.

TARANTOGA: Zostawmy to na razie. Co pan właściwie robił tam, skąd pan przybył?

GOŚĆ: Nic specjalnego. Trochę nieciłem.

TARANTOGA: Co to znaczy?

GOŚĆ: Pan nie wie, co to jest?

TARANTOGA: Może mi pan zademonstruje?

GOŚĆ rozgląda się: Kiedy tu nie ma żadnego niska.

TARANTOGA: Co to jest nisek?

GOŚĆ: Mały nis. Przenośny.

TARANTOGA: A do czego służy?

GOŚĆ: No, jak to? Do męcenia. Miałem niezłe rezultaty, dochodziłem do siedemnastu pargów na jeden abstrych.

TARANTOGA: Niech mi pan pokaże, tak z grubsza, bez niska...

Gość wstaje, składa ręce zewnętrznymi powierzchniami do siebie, i zaczyna szybko przebierać palcami w powietrzu, zarazem porusza kciukami, jakby włożył je w otwór małego, niewidzialnego aparatu, z brodą wysuniętą, jakby się opierała na czymś też niewidzialnym, ugina na przemian nogi, jedną przytupuje jak do taktu, zarazem błogo wzdycha i przewraca oczami.

TARANTOGA: Zaraz... czy ten nisek to instrument muzyczny, a męcenie - to muzyka? Czy to słychać?

GOŚĆ: Nie, to czuć. To się wącha. Ręce tak się wkłada w nisek. O, tak. Tam są takie wypukłości... Przebiera się palcami i wtedy się męci, według bratnicy...

TARANTOGA: Czy to jest sztuka? Czy sport? Zajęcie domowe? Praca?

GOŚĆ: Nie, ja tylko tak... dla przyjemności. Ale, proszę pana, mniejsza o męcenie! Przecież proszę się wstawić w moją sytuację! Ja wyskoczyłem z Chronobusa, to jest surowo zabronione, z tego może być gleja, jak nie wiem co!

TARANTOGA: Jak wyglądał ten Chronobus?

GOŚĆ: Chronobusa pan nie widział? A, prawda, wy pewno macie inne, starsze modele. Przypomina placek, okrągły taki, jest jak dwa razem złożone półmiski, ale bardzo wielkie i na górze jest czasownica.

TARANTOGA: Talerz latający?

GOŚĆ: My mówimy Chronobus.

TARANTOGA: I takimi Chronobusami urządza się u was wycieczki w przeszłość?

GOŚĆ: Tak. Ale nie wolno wysiąść. Nie wolno nawet nogi na zewnątrz wystawić. Żeby czegoś nie zmienić, czy co? Nie wiem dobrze. W każdym razie zakazane.

TARANTOGA: Niech mi pan powie, jakie ważne wypadki historyczne zajdą do końca naszego stulecia? To jest wiek dwudziesty. A co będzie się działo w dwudziestym pierwszym?

GOŚĆ: Nie wiem.

TARANTOGA: Jak to, nie wie pan?! Nie uczył się pan historii?

GOŚĆ: Chorowity byłem.

TARANTOGA: Co pan mi tu opowiada?! Mój panie Hipperkorn czy Nowak, albo będzie pan mówił...

GOŚĆ: Niech się pan nie denerwuje. Powiem prawdę. Nikomu jeszcze nie mówiłem, ale panu powiem. Jak mnie zapisali do hipnasu...

TARANTOGA: Do hipnasu?

GOŚĆ: Tam uczą wszystkiego. Jak dzieci śpią, to im się przykłada do uszu prościenie i one wszeptują, wgadują powolutku, utrwalają w pamięci wszystko, co trzeba. A mnie się nie chciało uczyć matematyki ani historii, ani orbitrioniki, ani nic. Chciałem śnić to, co mi się spodoba, jak dorośli. To kręciłem kulki z gliny, zatykałem nimi prościenie i tak sobie żyłem w tym hipnasie! Myśli pan pewno, że byłem głupi? Możliwe, ale za to co ja się naśniłem, panie! Faraonem byłem, królem jakimś, z takim kapeluszem złotym, potem tym... no... carem... car to się nazywało, nie? A jak już byłem trochę większy, to sobie zamówiłem tę planetę, na której jest dziesięć tysięcy pięknych dam dworu królowej Epolisei i ani jednego mężczyzny! No, z tej planety to ledwo wróciłem, nogi się pode mną uginały, ale co się nażyłem, to się nażyłem!

TARANTOGA: Gdzie jest ta planeta?

GOŚĆ: Jak proszę? Naprawdę to jej nigdzie nie ma, to są sny, które się zamawia. Taki sen, to pan sobie wybiera z kataśnicy - to taki spis - i nakręca się, co się chce. Są sny zabronione dla młodzieży, ale ja właśnie takie wybierałem. Wie pan, jak? No, podważyłem wieczko, pod ząbki wzbraniacza wsunąłem plander mego starszego brata i nakręcałem, co mi się żywnie podobało!

TARANTOGA: Jak to się dzieje z tymi snami?

GOŚĆ: Dokładnie nie wiem. Jest centrala, a w domu ma pan śnicę, trochę jest taka jak to... pokazuje na telefon tylko ma takie rożki, tutaj, a w tym miejscu, gdzie to kółko z numerami, jest taka kulka przezroczysta, z otworkiem, nazywa się wzbudnik.

TARANTOGA: Jednym słowem, zamiast się uczyć, śnił pan, tak? I w rezultacie jest pan nieukiem, bo był pan leniuchem?

GOŚĆ: Niby tak. Ale czy z tego wynika, że przeze mnie ma być inwazja Nanów i gleja ma wszystko wziąć, i potem, jak wrócę, mają mnie wytorbić? Ja przecież nie zrobiłem nic strasznego. Dziewczyna mi się spodobała i...

TARANTOGA: Już słyszałem. A skąd pan o mnie wie?

GOŚĆ: O panu? No, wie pan... Każdy wie! Przecież główna przyjma na Marsie nazywa się Tarantogów. Przecież pan wynalazł podróżowanie w czasie...

TARANTOGA: A może pan wie, dlaczego moją maszyną nie można podróżować w przyszłość?

GOŚĆ: Pewno, że nie można. Bo Archirix kazał wybudować specjalną barierę z czasochłonów, inaczej byście się nam wpenetrowali w nasze czasy, a potem w roku... nie pamiętam, coś koło trzechtysięcznego. ale nie wiem na pewno... uchwalili te ustawę o nieingerencji w czasy przeszłe. Żeby się gleja nie dostała i Nanowie, i w ogóle żeby nie narobić galimatiasu. Przez te barierę nie można się przedostać!

TARANTOGA: Więc jak dostawały się tu wasze Chronobusy?

GOŚĆ: To coś innego. Jak jest wycieczka, to wtedy Tempor - biuro podróży - otwiera tę barierę w odpowiednio wybranym momencie, ale pod inspekcją rządową, i tamtędy przechodzą Chronobusy. Jak pan myśli, czy ten mój Chronobus jeszcze jest? Czy on czeka? Chociaż to niemożliwe... Musieli zamknąć czasochłon, żeby się gleja nie dostała. Ale może chociaż szparkę zostawili, co?

TARANTOGA: Jaką szparkę?

GOŚĆ: Taki ślad, bruzda czasowa. Izochrona to się nazywa, czy jak... Nie pamiętam. Nigdy się nie interesowałem nauką ani techniką. Oj, bieda będzie ze mną, bieda! Czuję, że mnie powtórzą!

TARANTOGA: Że co zrobią?

GOŚĆ: No, jak do czterech tygodni nie dam znaku życia, powtórzą mnie. Moja Berylda na pewno będzie za tym latała...

TARANTOGA: Kto to jest?

GOŚĆ: Moja żona.

TARANTOGA: A! Kobieta!

GOŚĆ: Nie kobieta, tylko kobietnica. Nie stać mnie było na kobietę.

TARANTOGA: Na czym polega różnica?

GOŚĆ: Jak to - na czym? Przecież ja jestem mężczyźnikiem, nie?

TARANTOGA: Dobrze, dobrze. Ma pan dzieci?

GOŚĆ: Jeszcze nie. Ale miałem dostać wnet przydział.

TARANTOGA: Przydział? Proszę! A kto to są ci Nanowie, o których pan wspominał?

GOŚĆ: Nanowie? To są rozumnawce. Rozumnawiec to Nan albo Kleppel, ale przeważnie Nan. Przypadkowo pamiętam, bo Nowak mi mówił. Rząd Eutrichosporidia, klasa Amphoteria, rodzina Nanissima. Dzielą się na rzęsne i mleczne. Z rzęsnymi można jeszcze wytrzymać, ale mleczne - o, to prawdziwa wciera!

TARANTOGA: A co robią ci Nanowie?

GOŚĆ: Zależy. Najczęściej nic, tylko się przyglądają. Włażą, gdzie ich nie proszą. Ale najgorsza jest ta ich maź - gleja! Taka smołowata, a jak się raz zainteresuje człowiekiem, to proszę siadać! Trzeba iść, oddawać wszystko do arborealium.

TARANTOGA: Co to wszystko jest?

GOŚĆ: Co za wszystko? Gleja? No, gleja... pastę z niej się robi.

TARANTOGA: Pastę?

GOŚĆ: Tak. U nas prawie wszystko robi się z glei. My nie mamy czegoś takiego pokazuje na lampą elektryczną.

TARANTOGA: A co?

GOŚĆ: Pastę. Jest nawet taki wierszyk dla maluchów "Pasta śpiewa, pasta świeci, pasta wychowuje dzieci". Można ściany pociągnąć i ubranie zrobić... Wy nie macie pasty? Prawda, że u was glei nie ma.

TARANTOGA: A jak pan był ubrany, kiedy pan tu przybył?

GOŚĆ: W ogóle nie byłem ubrany. W ubraniu nie można wysiąść z Chronobusa. Musiałem wszystko zdjąć...

TARANTOGA: I goły biegł pan za tą dziewczyną, na zaloty? Ciekawy zwyczaj.

GOŚĆ: Pan się śmieje? Całkiem goły nie byłem, tam był krzak z takimi dużymi liśćmi, zerwałem gałąź...

TARANTOGA: I pan myślał, że w takim stroju można się zalecać?

GOŚĆ: Ta dziewczyna też nie była prawie ubrana. Dwie malutkie takie szmatki miała, przepaski... Ja panu powiem prawdę. Myślałem... Niech się pan ze mnie śmieje, proszę bardzo! Myślałem, że to epoka jaskiniowa... Bo myśmy mieli tam jechać, a to widocznie był tylko przystanek. Skąd mogłem wiedzieć! Widzę: łąka, dalej woda jakaś, idzie sobie dziewczyna...

TARANTOGA: Słyszałem to już kilka razy. Więc pan się nazywa Hipperkorn?

GOŚĆ: Tak.

TARANTOGA: A gdzie jest Nowak?

GOŚĆ: Śpi. Dali mu zastrzyk.

TARANTOGA: Aha. I co się stało potem, jak pan się dostał do szpitala?

GOŚĆ: Powiedziałem im, co im grozi przeze mnie, chociaż ja niechcący... Że podczas przesiadki. Nan może się tu dostać, a gdzie jeden Nan, tam stu, a gdzie stu, tam zaraz gleja. I że z tego może być katastrofa na skalę światową... A oni mi powiedzieli, że będzie dobrze, że Nanów nie dopuszczą, że gleja nie przeciekła i zamknęli mnie w takim pudle, to się nazywa pokój. Już teraz wiem. Myślałem, że oni wszyscy zwariowali, wie pan...

TARANTOGA: Lekarze?

GOŚĆ: No, tak. Początkowo. Ale Nowak mnie przekonał, że oni nie wiedzą o tym wszystkim, co my...

TARANTOGA: I co?

GOŚĆ: Dałem mu gadać, bo widziałem, że robi to lepiej ode mnie. No i rzeczywiście udawał, że mnie nie ma ani żadnych Nanów nie ma, ani glei, ani nic, i że on jest jakimś bucha... Jak to jest? Buchartem, czy jakoś... z tego tam Sosnowca... ale oni nagle poznali się na tym i nie chcieli nas wypuścić...

TARANTOGA: Was? To was jest dwóch?

GOŚĆ: No pewno, ja i Nowak, to dwóch... I jeszcze ten Nan jest, chciała bida, że akurat wtedy musiał się wziąć do przesiadki, kiedy szła ta dziewczyna...

TARANTOGA pokazuje mu zegarek: Która teraz godzina?

GOŚĆ: Dwudziesta siódma czterdzieści dziewięć. Po co pan mi to pokazuje. Co to jest?

TARANTOGA: Zegarek. Co to za godzinę pan podał?

GOŚĆ: Pan się pytał o czas, nie? To powiedziałem.

TARANTOGA: A skąd pan wiedział, że jest ta godzina?

GOŚĆ: A skąd pan wie, kiedy pana głowa boli? Czuję, nie? Pan nie czuje godziny?

TARANTOGA: Nie. Jak pan ją czuje? Czym?

GOŚĆ: W głowie. Nie wiem, jak to jest. To każdy ma od urodzenia u nas. U was nie?

TARANTOGA: Ile godzin ma wasza doba?

GOŚĆ: Trzydzieści. To jest doba marsjańska.

TARANTOGA: To pan jest z Marsa?

GOŚĆ: Przecież powiedziałem panu. że jestem Magórzanin. Moja cypriada jest na Syrtis Minor. Mam tam dwa pasikiery.

TARANTOGA: Co panu się stało w rękę? Gość ma przegub przewiązany.

GOŚĆ: To? Rana. Zraniłem się umyślnie.

TARANTOGA: Dlaczego?

GOŚĆ: To było tak: dziś rano pokłóciłem się z Nowakiem. Zaufałem mu i dałem mu robić, co chciał, ale widzę, że czas mija, a tu nic, nie puszczają nas. Przyszło mi do głowy, że oni mają mnie za sztuczniaka!

TARANTOGA: Co to jest?

GOŚĆ: Imitowiec. Nie wie pan? Faktycznie, u was nie widziałem. Jak pan kupuje, to się mówi "poproszę cybernaka", ale tak, na co dzień, to my mówimy "sztuczniaki".

TARANTOGA: Roboty?

GOŚĆ: Roboty? Roboty to były dawniej. Jak jeszcze z żelaza robili. Teraz to tylko po muzeach stoją, całkiem zardzewiałe. Sztuczniak jest zrobiony z tego samego, co człowiek, a jedyna różnica jest ta, że on nie ma krwi. Jak go pan ukłuje, to z niego krew nie idzie. Więc ja się ukłułem, żeby im pokazać, że jestem człowiekiem! Nowak nie chciał, ale dałem mu radę. Byłem okropnie zezłoszczony, że to się tak ciągnie bez końca. A potem, jak przyszli ze strzykawką, to wypuściłem Nowaka i jemu dali zastrzyk. Niezłe, co? A jak zasnął, to wstałem, znalazłem w piżamie jakąś skarpetkę, napełniłem ją piaskiem, poszedłem korytarzem, a przy drzwiach spotkałem tego głównego tam, wie pan...

TARANTOGA: Lekarza? Aha! I uderzył go pan w głowę...

GOŚĆ: Właśnie. I przebrałem się. Ale co miałem robić?

TARANTOGA: Dobrze. Może mi pan powie więcej o tych Nanach? Skąd się wzięli?

GOŚĆ: Nie wiem.

TARANTOGA: Czy są podobni do ludzi?

GOŚĆ: Skąd! Oni są malutcy...

TARANTOGA: A kiedy się pojawili?

GOŚĆ: A gleja ich wie! Ja nie jestem nanologiem. proszę pana. Oni zawsze latają kupami, żeby sobie zrobić gwół. Starają się zajść człowieka z trzech stron, dotkną go - i trzask!

TARANTOGA: Co - trzask? Zabijają?

GOŚĆ: Skąd! Co pan mówi? Po prostu - przesiadka. Przesiadają się przez tego faceta, nie? Potrzebują człowieka tylko dla przesiadki.

TARANTOGA: Na czym polega przesiadka?

GOŚĆ: Na tym, że oni się wymieniają. Nawzajem.

TARANTOGA: Jak oni wyglądają?

GOŚĆ: Trochę to są podobni do łosanek. Pan wie, co to są łosanki? Widzę, że nie. To są takie pramsze na Marsie.

TARANTOGA: To też jakieś istoty rozumne?

GOŚĆ: Skąd?! To tak, jak na Ziemi trawa, krzaki...

TARANTOGA: Więc Nanowie są podobni do roślin?

GOŚĆ: Gdzie tam! Pan pytał, co to są łosanki, nie? Łosanki są na Marsie tym, czym na Ziemi są rośliny. Ale nie mają gałęzi ani liści, ani zielone nie są.

TARANTOGA: Wiec w czym są podobne do roślin?

GOŚĆ: Że stoją i rosną, i tego... cukier robią z powietrza, czy jak? Fotosynteza to się nazywa, nie?

TARANTOGA: Mniejsza o te łosanki. Może mi pan narysuje Nana? Tu ma pan papier i ołówek.

GOŚĆ: Nie umiem rysować.

TARANTOGA: Niech pan spróbuje. Mniej więcej.

GOŚĆ: W jakiej fazie mam narysować?

TARANTOGA: A oni przechodzą jakieś fazy?

GOŚĆ: Jasne. Wie pan co? Niech mi pan narysuje wodę. Potrafi pan? To ja panu narysuję Nana.

TARANTOGA: Oni są zatem różnokształtni? Czy przezroczyści?

GOŚĆ: Rozmaicie. Podobno dawniej ludzie nie mogli wytrzymać. To było krępujące, wie pan... Że, cokolwiek pan robi, w domu czy w łóżku, nagle wyskoczy trójka Nanów, przymierzy się - i hyc! Ale oni są już strasznie dawno, tośmy się zdążyli przyzwyczaić. Zresztą z tej ich glei jest pożytek, mówiłem panu. Pastę się z niej robi.

TARANTOGA: Oni wytwarzają tę gleję? Jak wygląda gleja?

GOŚĆ: Jak pan tylko chce. Robi kawały, że oj! Jak się wzdyma, to wiadomo, że blisko są Nanowie. Ciągnie się za nimi jak szać za protem.

TARANTOGA: A nie próbowano usunąć tych Nanów? Zlikwidować ich jakoś?

GOŚĆ: Nie wiem. Ale zostałaby i tak gleja, nie? Dałaby nam ładną wcierę! Przecież i tak się mówi: "A żeby cię gleja wtęchła!"

TARANTOGA: To przekleństwo?

GOŚĆ: Owszem.

TARANTOGA: A czemu pan się obawia jakichś nieprzyjemności w związku z Nanami?

GOŚĆ: Nie dla mnie. Dla was. Bo my jesteśmy antynanizowani przy urodzeniu. A za to, że tego Nana tu zawlokłem, mógłbym potem odpowiadać. Jeszcze mnie za to wytorbią, albo co...

TARANTOGA: A proszę powiedzieć, jak to wygląda, kiedy tacy trzej Nanowie robią "przesiadkę"...

GOŚĆ: Proszę bardzo. Więc, dajmy na to, ja stoję tak... wstaje i, mówiąc, równocześnie zaczyna pokazywać wszystko gestami, ilustrować mimiką. Tu przyskakują dwaj, znaczy na lepnia... przystawia sobie dwa kciuki nad czołem niczym rogi, a trzeci tu, z tyłu, poniżej krzyża... Bo tamci się mijają przez mózg, a ten z tyłu robi do góry gwół przez szpik kręgowy... Tędy... pokazuje, jakby mu z tyłu wyrastał ogon.

TARANTOGA: Zaraz... Przecież tak wygląda... czy to?... Ten z tyłu wygląda jak ogon?

GOŚĆ: No, nie bardzo! Trochę... Jest coraz dłuższy, taki końcem strzępiasty. Ale tylko chwilę. Bo to krótko trwa, wie pan...

TARANTOGA: Ależ to znaczy... To człowiek wygląda wtedy jak diabeł?

GOŚĆ: Jak co? Nie znam tego słowa.

TARANTOGA: Czy Nanów nie było bardzo, ale to bardzo dawno temu? Nic pan o tym nie słyszał?

GOŚĆ: Podobno było ich trochę, ale mało. I nazywali się... A, wiem już! Prenanki. Oni mieli swoją główną poczwarnię na Marsie. Zdaje się, że pojedynczo bywali na Ziemi. Coś mi się obiło o uszy. Dawniej, to jak się pojawiali, ludzie mówili, że jest... opętane czy jak? Słyszał pan może? Ludzie się ich bali wtedy. Po paru przesiadkach, jak ktoś nie jest antynanizowany, to najpierw zaczynają włosy rosnąć na nogach, takie długie, czarne... Przestań! Przestań w tej chwili! O, gwajzel!

TARANTOGA: co się stało?

GOŚĆ: Nowak się zbudził! Przestań się pchać! Ja mówię z profesorem! No! Noo! Robi dzikie miny, przewraca oczami, nagle zmienia mu się wyraz twarzy. Wciąż stoi. Zmienia się w Nowaka.

GOŚĆ głosem Nowaka: O, ty pirzwo jedna! Ty procie! Gdzie ja jestem? Pan profesor! Panie profesorze, to ja. Kazimierz Karnak Ignacy Nowak, starszy czasowy wypuczni numer siedem!

TARANTOGA: Co to ma znaczyć? Gdzie jest Hipperkorn?!

GOŚĆ: Ten idiota? To on nie powiedział panu? Głowa mi pęka... Dali mi jakiś wredny zastrzyk... O co pan pytał? Aha! Proszę nie mówić. Wiem. A to szaleniec! Rzucił się na prymariusza, nie mogłem go powstrzymać! Myślałem, że go zabije...

TARANTOGA: Mówił, że go sptolemizują...

GOŚĆ: Bo to idiota, idiota, nie rozumie, że ptolemizację wynaleziono dopiero w roku dwutysięcznym sześćset osiemdziesiątym trzecim! Proszę pana, niech pan z nim w ogóle nie rozmawia! To kretyn! Nie rozumiem, jak mogli mnie z kimś takim ścielić?!

TARANTOGA: Jak proszę?

GOŚĆ: Zaraz pan zrozumie wszystko. Ja nie jestem mężczyzną, panie profesorze, tylko mężczyźnikiem. Różnica jest taka jak między osobą a zasobnikiem. Mężczyźnik, to jest człowiek, będący nosicielem co najmniej dwu różnych i niezależnych osobowości...

TARANTOGA: Co pan mówi?!

GOŚĆ: Proszę słuchać! Pan przecież wie, że mózg ludzki składa się z dwu prawie całkowicie niezależnych od siebie półkul! Archibald Pranfoss wynalazł w roku dwutysięcznym dziewięćset osiemdziesiątym dziewiątym możliwość wprowadzania w mózg jednego człowieka dwóch rozmaitych osobowości. Najpierw robiło się to tylko dla względów oszczędnościowych, uważa pan? Na przykład na międzygwiazdowych krążownikach, gdzie jest mało miejsca dla załogi i gdzie ten sam człowiek musi pełnić służbę przez dwadzieścia cztery godziny na dobę! Więc wprowadza się do jego mózgu dwie osobowości i podczas gdy jedna odpoczywa i śpi, druga stoi na posterunku. Później zaczęło się to robić nie tylko w celach zagęszczenia służbowego, bo to daje olbrzymie możliwości, gdyż daną osobowość można przenieść z jednego ciała do drugiego. Jak się, powiedzmy, znudzi towarzystwo tego drugiego albo kiedy ktoś nie chce już być niskim blondynem, lecz pragnie się stać barczystym brunetem... albo jak ktoś chce znowu się wyszaleć, jak w młodości... Wtedy przy pomocy aparatury Pranfossa-Mardivaniego przekazuje się całokształt struktury neuronowej jego mózgu w obręb innego mózgu. Jest tylko jedno ograniczenie, że oba osobniki muszą być tej samej płci. Ja właśnie jestem, to znaczy byłem starszym czasowym wypuczni numer siedem tego Chronobusa, którym ten nicpoń Hipperkorn podróżował sobie do epoki jaskiniowej i kiedy nie miałem wachty, podczas mego snu, ten kretyn, zobaczywszy jakąś dziewczynę w kostiumie kąpielowym, wyskoczył z maszyny...

TARANTOGA: Wielkie nieba! Zaczynam rozumieć...

GOŚĆ: Czy powiedział panu o Hrapsodrorze?

TARANTOGA: Nie.

GOŚĆ: Jak długo tu już jest?

TARANTOGA: Około godziny...

GOŚĆ: I czy nie mam racji mówiąc, że to zupełnie wyjątkowy kretyn?! Przecież to jest ze wszystkiego najważniejsze!! Ten Hrapsodror, to jest Nan, panie profesorze, który akurat przesiadł się z dwoma innymi, kiedy Nowakowi zachciało się lecieć za rozebranym kociakiem! I on teraz siedzi we mnie, a właściwie nie we mnie, tylko między nami dwoma.

TARANTOGA: Czy to znaczy, że on... że ów Nan znajduje się w waszym ciele?

GOŚĆ: Zaraz i to postaram się wyjaśnić, ale tylko w dwu słowach, bo nie ma czasu! Pranfoss doszedł tej swojej metody wcielania i wycielania dowolnych osobowości właśnie dzięki badaniu Nanów. On był psychiatrą-nanologiem. Nanowie robią coś podobnego od milionów lat: przekazują wzory swych osobowości. Wygodnie jest im użyć jako przewodnika, jako pośredniczącego medium, mózgu ludzkiego, ze względu na pole bioapazytowe, które wytwarza się wokół   c o r p u s   c a l l o s u m ... Nie mogę się wdawać w szczegóły! Ten Hrapsodror siedzi we mnie, w postaci niejako utajonej, jakby - bo ja wiem? - jakieś straszne zarazki siedziały w utajonej postaci w ciele człowieka. Ale on nie wytrzyma tak długo, czuję to, przecież ja się z nim męczę już od szeregu tygodni!

TARANTOGA: Kim pan jest właściwie? Technikiem? Uczonym?

GOŚĆ: To są u nas pojęcia wymienne. W kilku słowach: w naszym społeczeństwie decyduje o losie człowieka ranga intelektualna. Ludzie wartościowi, o zdolnościach wybitnych, mają prawo do całego, własnego ciała. Ja właśnie byłem takim, byłem samodzielnym, suwerennym mężczyzną!

TARANTOGA: Więc dlaczego pan i Hipperkorn?...

GOŚĆ: Na tym właśnie polega tragedia mego życia. Zakochałem się nieszczęśliwie w Elżbiecie Prannek. Nie chciała mnie znać, a kiedy nalegałem, uciekła przede mną.

TARANTOGA: Dokąd?

GOŚĆ: Przeniosła się najpierw do swojej przyjaciółki Marty, a kiedy i tam ją znalazłem, przecieliła się w Beryldę Hipperkorn...

TARANTOGA: Aa!

GOŚĆ: Właśnie! Więc, z rozpaczy, nie widząc innej możliwości, na własne żądanie dałem się wcielić w męża Beryldy i wtedy dopiero udało mi się nakłonić Elżbietę do małżeństwa!

TARANTOGA: To znaczy, że ta kobieta... 

GOŚĆ: Kobietnica, nie kobieta, profesorze! Ona, tak samo jak ja, jest podwójna, stanowi, jako Berylda, żonę Hipperkorna, a, jako Elżbieta, moją żonę. Nie chciałem porzucić mej pracy, jestem cenionym czasowym, więc kiedy musiałem udać się w tę podróż, namawiałem Hipperkorna tak długo, aż się zgodził pojechać razem ze mną w charakterze uczestnika wycieczki. Wolałem, żeby był ze mną razem, bo ta jego Berylda to nic dobrego, kokietka, taka, co to jej w głowie tylko przaśnie, wyprznie, świtnie, majanki, a moja Elżbieta jest stereopakulanką trzeciego powołania! Ma ukończoną pracę arystorską! Rozumie pan teraz? Jazda! Jazda, odłącz się, bałwanie! Teraz ja mówię! Co to jest? Bo złożę na ciebie skargę, ty draniu, ty!... Szalone miny - głos Hipperkorna wraca.

GOŚĆ: Niech pan go nie słucha! Wynoś się, ty, polizino jedna! Niech go pan nie słucha, profesorze! Bo co? A ty na moją co gadałeś?! Nie, ja do niego, panie profesorze! Co on sobie wyobraża?! Wysiadłem, bo mi się chciało i już! A tego Nana, tośmy zabrali obaj, niechcący, i koniec! Wielka mi rzecz - Nan! Nana nikt jeszcze nie widział! Co może zrobić jeden Nan? Na pewno znajdzie się gdzieś antynanol...

TARANTOGA: Pan jest Hipperkorn?

GOŚĆ: Jasne! To, co on mówił, to kłamstwa! Kalumnie! Jego żona, patrzcie się, wielkie rzeczy! On jest zwykła świnia, dawno już chciałem złożyć na niego zażalenie! Najpierw błagał, prosił na kolanach, żebym mu pozwolił się wcielić, a teraz, jak ja z moja żoną, pan wie, to on się na siłę włącza! Nie może zaczekać, aż Berylda zaśnie i ta jego Elżbieta będzie aktualna! l tak się przyczai, a ja się pytam: "Czego szukasz, czego chcesz, to nie twoja żona, idź spać!" - a on mówi: "Nie, ja tylko tak, pomyślę sobie trochę, ja ci nie będę przeszkadzał"... I naraz, ni z tego, ni z owego, na chama się włącza, dobiera się do mojej żony!! Pan słyszy?! Dosyć! Odłącz się! Jazda! Ja ci tu zaraz... Stroi dzikie miny, grozi sobie samemu pięścią.

GOŚĆ głosem Nowaka: Panie profesorze! To wszystko stek plugawych wymysłów! Gdzieś mam jego Beryldę razem z jej kaluśnią! To jest idiotka, warta tyle, co on! Profesorze, zaraz panu powiem, co trzeba zrobić, żeby unieszkodliwić czasowo tego całego Hipperkorna! Mam dla pana liczne rewelacje! Najpierw historyczne, przedstawię panu bieg wypadków w najbliższych czterystu latach. Pisałem o tym pracę magisterską, znam wszystkie daty na pamięć. Ja nie jestem takim tumanem, jak ten amatorski męciarz Hipperkorn! A po wtóre - trzeba zrobić porządek z tym Nanem. bo... cały zaczyna się trząść, głosem zdławionym krzyczy pro... fesorze... proszę wziąć strzykawkę... jakiś... środek nasenny... prę... dko... Won!

GOŚĆ głosem Hipperkorna: On mnie chce uśpić! Niedoczekanie! Nawet niech się pan nie waży. profesorze! Jak tylko wrócimy, złożę zażalenie, niech go wysiedlają na zbity mózg! Mogą mi dokwaterować, kogo chcą, byle nie tego grumlocha!

TARANTOGA: Uważam, że dla wspólnego dobra powinien pan jednak dopuścić Nowaka do głosu. On jest lepiej zorientowany i jako, że tak powiem, hm, pana sąsiad w ciele, może...

GOŚĆ: Coo?! To pan też jest przeciwko mnie?! Bądź co bądź, chociaż zacieśniony, chociaż z tym dyrwuplem. i jeszcze na dodatek z Nanem w głowie, zawsze dam sobie radę z takim, za pozwoleniem, uczonym z epoki pojaskiniowej, jak pan! Proszę mnie słuchać i wykonywać moje polecenia, to będzie zgoda, a jak nie, to pożałuje pan! Najpierw proszę przynieść mały nożyk. Ale żeby był ostry!

TARANTOGA: Ani myślę! Proszę dopuścić do głosu Nowaka!

GOŚĆ: Coo? Aa... precz! Odczep się! Nie, ja ci tu zaraz...

Rozgląda się oszalałym wzrokiem. Na ścianie dostrzega duże lustro, podbiega i zaczyna się kłótnia: na przemian głosem Nowaka i Hipperkorna, wściekle wymachując, gestykulując, grożąc sobie, a może nawet dając sobie parę razy po po gębie, krzyczy.

GOŚĆ: Hipperkorn, przestań, bo cię zwajgluję!

GOŚĆ: Szać twoja drzewnem obrzysła wypiskwana!!

GOŚĆ: A strupel ci warzywy w kiełbinujście!!

GOŚĆ: Wynocha razem z twoją Beryldą, ty klępinosie nanowaty!

GOŚĆ: Czekaj, jak wrócimy, to ci dam matrykułem przez helajster, że ci rodzona sztampownica nie pomoże!

GOŚĆ: A ciebie i barcialajza nie odehruści, ty grzyzno murczapna!

GOŚĆ: Fruk ci w rzętak!!

GOŚĆ: Woon! Proszę mnie natychmiast rozłączyć!! Nie będę z tym chamem ani sekundę dłużej!!!

GOŚĆ: Czekajże, przecież Nan wyskoczy...

GOŚĆ: Niech wyskakuje, wszystko mi jedno!

GOŚĆ: Profesorze, każ pan aresztować tego nanofila!

GOŚĆ: Zamurkwić go! Wypętraszyć! Odptolemizować!!

Słychać pukanie do drzwi, nagle Gość cofa się w kąt i cichnie.

MELANIA wchodząc: Panie profesorze! Jakaś pani do pana profesora...

Nim Profesor zdąży się odezwać, wchodzi potężna Żona Gościa i za nią magister Sianko.

SIANKO: Przepraszam, profesorze, ta pani upierała się, że niejaki Nowak jest u pana... O! naprawdę tu jest...

ŻONA: Jak się masz, kotku! Dobry wieczór, panie profesorze! Proszę się nie gniewać, że tak wpadłam. Przyszłam tylko po męża...

TARANTOGA: To... pani mąż? Jak się nazywa?

ŻONA z maleńkim chichotem, bardzo spokojna i rzeczowa: Jakże - jak?... Nowak. Kazimierz Nowak. Nowakowa jestem. Na Saskiej Kępie mieszkamy... czy on bardzo rozrabiał, proszę pana?

TARANTOGA: No... nie...

ŻONA: Pan profesor z grzeczności tak, ale ja po jego oczach widzę... On mi się tak co parę miesięcy urywa, proszę panów! Najpierw miejsce mu wyrobiłam w spółdzielni, ale gdzie mu to w głowie! Bajki by tylko opowiadał. Inna rzecz, że to umie, całą noc można by słuchać! Ale nie dla mnie to, nie dla ślubnej małżonki, skąd! A sztuki jakie umie! Bo w cyrku najpierw był, za brzuchomówcę, tylko wyrzucili go, że wciąż pił. Nigdzie mu się nie chce pracować. "Dobrze" - mówię - "już ja cię wykarmię, tylko w domu siedź!" A on uszy po sobie, a po paru dniach już szpary szuka. I chodu! Najpierw do Tworek. Wariata udawać wolał, proszę panów, zamiast żeby z żoną, jak się należy, w porządnym mieszkaniu! Jaki on tu numer zasunął, ciekawam? W zeszłym roku to jak poszedł do szpitala, powiedział, że jest królem Mandragorasem z Pitwy jakiejś czy co, że ma czterdzieści cztery planety pod sobą. Proszę! A jak mu się znudzi, to wszystko odwoła, wypiszą go jako zdrowego, i wraca... Ale teraz coś za długo go nie było. Biegałam, pytałam się... Aha! Do Oblęcina trafił. Ale tam już paskudnie narozrabiał. Bez milicji się nie obejdzie. No, chodź, Kazik! Tylko mi tu nic nie odstawiaj, bo przed panem profesorem będzie wstyd. Jazda do domu! Ciekawość, kim on jest teraz? Księciem Ksafiriusem z gwiazdy Opal Sześć?

TARANTOGA: Nie. Magórzaninem z Marsa.

ŻONA: Z Marsa? Proszę - z Marsa! Marsjanin - znaczy? No, chodź, ty mój Marsjaninie jeden, chodź...

Nowak idzie za nią pokornie, Tarantoga patrzy na nich.

ŻONA od progu: Przepraszam pana profesora za wszystkie kłopoty, co pan z nim miał i za ten czas stracony...

TARANTOGA: O, nie szkodzi, pani Nowakowa, nie szkodzi...

ŻONA: Dobranoc!

Wychodzą. Sianko patrzy na Tarantogę, Tarantoga na Siankę.

SIANKO: A to historia dopiero! On tu chyba dwie godziny siedział, wyobrażam sobie, że musiał panu naopowiadać... Hi hi! Krztusi się ze śmiechu, natychmiast zakrywa usta. Przepraszam...

TARANTOGA: Więc pan przychyla się do zdania, że on nie pochodzi z przyszłości, co?

Sianko wydaje nieartykułowany dźwięk, wpatruje się w Profesora jak w wariata.

TARANTOGA spokojnie: A zauważył pan jej nogi? 

SIANKO: Nie... A co?

TARANTOGA: Jej buciki... Wyjaśnię panu zaraz. Najpierw proszę z łaski swojej szybko wybiec na ulicę i zobaczyć, co się z nimi stało. No, niechże pan idzie, kiedy mówię!

Sianko zakręcił się na miejscu, pobiegł. Profesor przechadza się przy otwartych drzwiach balkonowych. Po chwili zdyszany Sianko wraca.

SIANKO od progu: Nie było ich... Nigdzie... Aż na róg biegłem... Musiała mieć taksówkę na dole...

TARANTOGA: Nie było żadnej taksówki. Wyjrzałem przez okno.

SIANKO: A co? Ulica w obie strony widna, pusta... Nikogo nie ma, dwunasta dochodzi... Myśli pan, że schowali się w ogrodzie? Po co?

TARANTOGA: I w ogrodzie się nie schowali. Została wysłana, żeby zabrać go stąd w możliwie dyskretny sposób. Nie wierzy pan? Proszę spróbować jutro przez milicję poszukać Kazimierza Nowaka i żony na Saskiej Kępie... Nic pan wciąż nie rozumie? Zdradziły ją buciki. Takich żadna kobieta by nie włożyła. Była ubrana, jak się kobiety teraz noszą. To mogli wypatrzeć ze swoich Chronobusów - z talerzy latających... Ale bucików wyraźnie z dużej odległości nie widać. To były buciki, bo ja wiem - z pierwszych lat dziewiętnastego wieku...

SIANKO: To jest dowód?

TARANTOGA: Dla mnie - tak. Nie opierałem się, naturalnie, udawałem, że biorę to za dobrą monetę, bo mogliby użyć energiczniejszych środków. Chcieli zabrać go stąd bez hałasu z powrotem, i to tak, żeby ani śladu nie zostało... Ani myśli w czyjejś głowie... Widzę, że, jeśli o pana idzie, udało im się. Znikli, powiada pan? Widocznie chodnik się pod nimi rozstąpił. No, już późno. Nie ma co, trzeba spać. Jutro znowu dzień pracy. Dobranoc, drogi magistrze Sianko! Spokojnych snów...

 

 

Stanisław Lem "Noc księżycowa", 1963 r.

 

 

 





Fantastyka-naukowa - subiektywny wybór