No. 155. - Vol. XIII. - August, 1850.

THE CIVIL ENGINEER AND ARCHITECTS JOURNAL

CORN MAGAZINE AT NOVOGEORGIEVSK.

(With an Engraving, Plate IX.)

The chief trade in Russian Poland is in the supply of wheat, as is well known to those accustomed to corn-law discussion, and it is an incident of that trade to be subject to very great fluctuations. For the whole of the exports Dantzic is the port, receiving the produce by the Vistula and its affluents, the Bug and the Narew, and the harvests from Cracow to Thorn, and being the only place of shipment. The trade at Dantzic is, to a great extent, carried on with England, and by English houses, or with English means; and in cheap years the Polish corn is bought up, and was formerly kept in the granaries of Dantzic until a favourable state of the market and duty here allowed of its shipment; hut now that the Customs restrictions are removed, cargoes are bought in Poland, and warehoused here. However beneficial it is to the English merchant to buy in the cheapest market and sell in the dearest, yet, to the Polish landowner or tax-payer it is a matter of great moment, and therefore of no less to the Russian government, that he should not be forced, by his necessities, to sell at the lowest price to the English agents. The Emperor of Russia, taking this state of affairs into consideration, issued an edict, decreeing, that on various points of the Vistula magazines shall be established, in which, during low prices of corn, every one shall have leave to warehouse grain, and by means of the Polish Bank, obtain advances, so as to be in a position to hold out until a better market can be obtained.

In pursuance of this edict, a point was chosen at the junction of the navigable Narew with the Vistula, close to the fortress of New Georgievsk, formerly called Modlin, and 22 miles from Warsaw. The Emperor directed that a magazine should be established there, with the double purpose of being a corn warehouse to receive the produce of the Bug, the Narew, and the Vistula, on the way to Dantzic, and of being a granary for the fortress of New Georgievsk, which is one of the largest garrisons in Europe. The execution of this project was put under the direction of what is called the Polish Bank, an institution somewhat after the Birmingham model, which issues paper money, and forms trading establishments, among which is an ironfoundry and factory. The building was likewise to serve the purposes of the Bank, by giving it a place of deposit for the crops on which advances were made.

The place chosen is on a tongue of land between the rivers Narew on the right, and Vistula on the left; and which being subject to the inundations of the two streams, is insulated during much of the year. On the right bank of the Narew is the town of Modlin and citadel of New Georgievsk. Under its guns, in the middle of the waters, is the warehouse. On the left bank of the Vistula, commanded by the citadel and the warehouse, is a large outwork, to keep up the communications.

The directions of the Emperor were, that not only a warehouse should be built, but that its lower story should be bomb-proof, in casemates, and pierced with embrasures, to carry guns both on the side of the Vistula and the Narew. The architect charged with the direction of the work was Mr. Jacob Gay, though of what nation he is we are unaware.

The situation, as we have intimated, is very low, with a slimy soil, and occasionally flooded by both rivers. It, therefore, became necessary to lay the foundations on firm pilework, the more particularly as they were to carry enclosure walls of unusual thickness, and a building of five stories in height. Besides, it was necessary to provide an embankment on the Narew side, on which the Ware-house could be placed above the greatest rise of the water, which, in 1813, was 23 feet. In order to provide against any further extraordinary flood, and the upheaving of great blocks and flakes of ice accumulating in the neighbouring islands of the Vistula, it was resolved that the lowest floor should be laid two feet above the water-mark of 1813.

The first works began in 1835, and the driving of the piles and laying of the foundations was entrusted to Heer J. Singhels, an engineer from Holland, then in the service of the Polish Bank. He began with a fascine-dam in the bed of the Narew, 20 feet from the line of the foundation. The piles driven under the front walls and piers were 2800 in number, each 30 feet long and 10 inches square, shod with iron. These works were carried out in the winter of 1836 and summer of 1837, at the time of the lowest water, which varies very much in the Vistula, for though at some times of the year boats drawing more than two feet water cannot navigate it, yet it will suddenly rise 20 feet.

In order to carry on the works as free from water as possible, a 12-horse power steam-engine was set up, and kept pumping day and night, until the foundations were got six feet above the level of the water. In the month of March, 1837, the height of the foundations had reached 10 feet above the water level, when an unexpected flood, which rose 15 feet, burst into the works, and suspended them. On the waters falling, a fortnight after, it was found that the walls and arches of the foundations were in nowise injured, but that the chief mischief was in carrying off some of the materials prepared. In the autumn of 1837 the embankment and foundations were fully brought to an end. The whole embankment on the Narew side is faced with strong sandstone, from some very rich quarries lying on the Vistula, about 150 miles from Warsaw. This stone has been likewise much used in other parts of the construction. The smallest stone used for facing the embankment or retaining wall, is 8 feet long, 2 feet broad, and 1 1/2 feet thick. The thickness of the walls behind the sandstone and the inner foundation are of mountain granite, with strong layers of hydraulic lime, and all hollows and interstices of the stone are filled in with broken granite and hydraulic lime.

The inner foundation is carried on piers of granite and arches of brick set with hydraulic lime, and each pier is bonded with iron thrice in its height. All the foundations are filled-in with earth to the height of the embankment, as cellar room is not wanted, and the whole space before the warehouse on the Vistula side is raised by filling to the same height as the quay wall on the Narew, and secured where it lies against the stream of the Vistula by a dam 200 rods long, constructed on the most approved plan of those in Holland. On the top of the basement wall, which batters, is a balcony of cast-iron, and on the wall are strong hooks for making fast barges and boats.

The cost of the basement wall and embankment was 23,000 l. (155,000 silver roubles), and in consequence of numberless unforeseen difficulties, exceeded the estimate by 9000 l. In April, 1838, Mr. Gay began the building of the magazine, and having the materials ready prepared, and the labour of 250 Russian masons, the vaulting-in of the bomb-proof casemates was effected in the July following.

In the same month the building was inspected by the Emperor, and he gave permission for several deviations, which Mr. Gay's experience had pointed out. In November, 1838, the whole building was roofed-in, and most part of it covered with zinc against the approaching winter, so that in the ensuing year nothing was expected to be done but the completion of the roofing and the laying of the floors. In the course of 1838 they used up 11,000,000 bricks, 60,000 cubic feet of sandstone, and above 3000 logs, 40 feet long and 10 inches by 12.

The preparation of these materials was attended with considerable difficulty, as the neighbouring fortress was likewise in progress, and for which 50,000,000 bricks were yearly required ; besides which, the site of the building was confined by the waters, and all the materials bad to be raised from the river to a height of 60 feet by slow and toilsome labour. Single blocks of sandstone for the vaulting of the gateways, for corner stones, and for the cornice on which the fourth and fifth floors rest, and which measured 30 or 10 cubic feet, were dragged up from the barges in the Narew by the physical strength of the Russian masons.

The progress of the works was slower in 1839, hut on the 13th of July the building was near its completion, when the roofers, at a time when a gale was blowing, by some want of care, let red-hot coals fall on the woodwork of the roof, which catching, lire spread throughout the building, and in four hours all that was consumable was in ruins. On subsequent examination it was found that none of the walls of brickwork had lost any of their strength, although the beams which kept them together had been burnt through. The bomb-proofs received no injury. The sandstone on the Vistula facade was the most affected. The whole cornice on which the overhanging upper floors rest was so much injured as to require many repairs. It was small consolation to the architect in such vexation to find that the construction of his walls was good under an unexpected proof, hut lie had at least the comfort of being entrusted with the re-construction.

In the re-construction, iron columns were in many cases introduced to carry the girders, and Mr. Gay found it necessary to remove many of the blocks in the cornice which had been injured by the fire. For this purpose a scaffolding was put up, the injured stones taken out, and new ones put in. At last, these and the other works were carried out and completed; and the magazine being filled with wheat, and the guns on the lower story being fired, the building was found to stand all tests, and it is said to have since remained in a good condition. In the summer of 1840 the completion was announced, and the Emperor was shown over the building. The whole cost, from the foundation upwards, setting aside damage from the fire, was 70,000 l. (465,000 silver roubles) and the excess over the estimate was 4500 l. (30,600 silver roubles), caused by heavier wages to labourers, and rise in the price of materials.

In the middle of the building is a doorway and passage, which is likewise bomb-proof, and which reaches through two stories, as well as the ground-floor. In this gangway is a moveable granary, the invention of M. Valery of Paris, by which a thousand bushels of wheat are cleaned at once. From this doorway, as well as from both others on the Narew side, iron stairs reach to the river, for lading and unlading from the boats. In the windows and on the floors strong cranes are placed. On the Vistula side is only one doorway in the middle of the building, as this facade constitutes a battery to command the Vistula. The length of the building is about 600 feet (600 Polish feet), and the breadth about 100 feet. The height in the wings on the Narew side, with the basement wall, in 90 feet, and on the Vistula side 23 feet lower. After the fire the roof was covered with iron sheeting. The windows in the three stories, and in the lower floor, are made without parapets, and so that fresh air for the ventilation of the corn can be readily admitted. The upper windows, it should be observed, are each divided by a floor, so as to make five stories besides the casemates. The cornice on which the fourth and fifth stories rests, and which is in the Castellated style, projects with the upper wall about one foot and a half. It is decorated with masks of various designs, in sandstone, which serve the purpose of ventilators for the lower part of the fourth story. The whole of the floor of the first story is laid with asphalte, the use of which in Poland was introduced by Stanislas Wysocki, engineer of the Vienna and Warsaw Railway. All the castings were supplied from the works of the Polish Bank in Warsaw,

The building has not the usual appearance of a granary, but being partly of a military character, a peculiar style was adopted, which is not inappropriate, and in which Mr. Gay has chiefly followed the example of the castellated mansions of Florence. It thus acquires a bold and monumental character, worthy of its massive construction, and may justly be ranked among the finest buildings in Russia, of which so many distinguish the present government, and as being without a parallel in Europe.

The seat of the magazine is one of the strongest points of the system of fortification, and it rises above the two rivers and the waters of the inundation, with its images glittering in the streams on a fine day with a most picturesque effect. On the opposite shore of the Narew is the citadel, and some long lines of barracks, on rising ground about 80 feet high; and the two banks are united by a temporary wooden bridge, which is hereafter to be replaced by a suspension bridge. The width of the Vistula is about 1700 feet (and which can likewise be bridged), and that of the Narew 900 feet. The town and fortress communicate, by paved roads on each side of the Vistula, with Warsaw; and when the water permits, two steamboats run.

For this information, and for the engravings, we are indebted to the Bauzeitung; and we only regret that we are not in possession of more practical details.

The Civil engineer and architect's journal, scientific and railway gazette


https://www.biodiversitylibrary.org/page/21381296#page/274/mode/1up
https://www.biodiversitylibrary.org/page/21381296#page/275/mode/1up
https://www.biodiversitylibrary.org/page/21381296#page/276/mode/1up

 

Głównym przedmiotem handlu w rosyjskiej Polsce są dostawy pszenicy, co jest dobrze znane osobom zaznajomionym z debatą na temat ustaw zbożowych, a handlem tym charakteryzują się bardzo duże wahania. Cały eksport odbywa się przez port w Gdańsku, który przyjmuje produkty transportowane Wisłą i jej dopływami, Bugiem i Narwią, oraz zbiory z Krakowa do Torunia, będąc jedynym miejscem wysyłki. Handel w Gdańsku odbywa się w dużej mierze z Anglią i przez angielskie domy handlowe lub przy użyciu angielskich środków; w latach, kiedy zboże jest tanie, kupuje się polskie zboże i przechowuje się je w spichlerzach w Gdańsku, aż do momentu, kiedy sprzyjająca sytuacja na rynku i cła pozwalają na jego wysyłkę; jednak obecnie, po zniesieniu ograniczeń celnych, ładunki są kupowane w Polsce i składowane na miejscu. Niezależnie od tego, jak korzystne dla angielskiego kupca jest kupowanie na najtańszym rynku i sprzedawanie na najdroższym, dla polskiego właściciela ziemskiego lub podatnika jest to sprawa wielkiej wagi, a zatem nie mniej ważna dla rządu rosyjskiego, aby nie był on zmuszony przez swoje potrzeby do sprzedaży po najniższej cenie angielskim pośrednikom. Cesarz Rosji, biorąc pod uwagę ten stan rzeczy, wydał edykt, w którym postanowił, że w różnych miejscach nad Wisłą zostaną utworzone magazyny, w których podczas niskich cen zboża każdy będzie mógł składować zboże i za pośrednictwem Banku Polskiego uzyskać zaliczki, aby móc przetrwać do czasu uzyskania lepszego rynku.

Zgodnie z tym edyktem wybrano miejsce u zbiegu rzeki Narew z Wisłą, w pobliżu twierdzy Nowogeorgiewsk, dawniej zwanej Modlinem, oddalone o 22 mile od Warszawy. Cesarz nakazał utworzenie tam magazynu, który miał służyć podwójnemu celowi: jako skład zboża, do którego trafiałyby plony z terenów nad Bugiem, Narwią i Wisłą, w drodze do Gdańska, oraz jako spichlerz dla twierdzy Nowogeorgiewsk, jednej z największych garnizonów w Europie. Realizacja tego projektu została powierzona instytucji zwanej Bankiem Polskim, wzorowanej na instytucji z Birmingham, która emituje papierowe pieniądze i tworzy przedsiębiorstwa handlowe, w tym hutę żelaza i fabryki. Budynek miał również służyć celom Banku, zapewniając mu miejsce do przechowywania plonów, na które udzielano zaliczek.

Wybrane miejsce znajduje się na półwyspie między rzekami Narew po prawej stronie i Wisłą po lewej stronie, który podlega zalewom obu rzek i przez większą część roku jest odizolowany. Na prawym brzegu Narwi znajduje się miasto Modlin i twierdza Nowogeorgiewsk. Pod jej działami, pośrodku wody, znajduje się magazyn. Na lewym brzegu Wisły, kontrolowanym przez cytadelę i magazyn, znajduje się duża fortyfikacja zewnętrzna, służąca do zapewnienia łączności.

Zgodnie z poleceniem cesarza nie tylko należało zbudować magazyn, ale także jego dolna kondygnacja miała być odporna na bombardowania, wyposażona w kazamaty i strzelnice, aby można było prowadzić ostrzał zarówno od strony Wisły, jak i Narwi. Architektem odpowiedzialnym za kierowanie pracami był pan Jacob Gay, choć nie wiemy, jakiej narodowości był.

Sytuacja, jak już wspomnieliśmy, jest bardzo trudna, gleba jest grząska i od czasu do czasu zalewana przez obie rzeki. Dlatego konieczne było położenie fundamentów na solidnych palach, tym bardziej, że miały one utrzymać ściany zewnętrzne o nietypowej grubości oraz budynek o wysokości pięciu pięter. Ponadto konieczne było wykonanie wału po stronie Narewu, na którym magazyn mógłby być usytuowany powyżej najwyższego poziomu wody, który w 1813 roku wynosił 23 stopy. Aby zabezpieczyć się przed kolejnymi nadzwyczajnymi powodziami oraz wyrzucaniem wielkich głazów i brył lodu gromadzących się na sąsiednich wyspach Wisły, postanowiono, że najniższa kondygnacja powinna znajdować się dwa stopy powyżej poziomu wody z 1813 roku.

Pierwsze prace rozpoczęły się w 1835 r., a wbicie pali i położenie fundamentów powierzono panu J. Singhelsowi, inżynierowi z Holandii, wówczas zatrudnionemu w Banku Polskim. Rozpoczął on od budowy tamy z faszyn w korycie Narwi, 20 stóp od linii fundamentów. Pod ścianami frontowymi i filarami wbito 2800 pali, każdy o długości 30 stóp i przekroju 10 cali kwadratowych, okute żelazem. Prace te zostały przeprowadzone zimą 1836 roku i latem 1837 roku, w okresie najniższego stanu wody, który w Wiśle jest bardzo zmienny, ponieważ choć w niektórych porach roku łodzie o zanurzeniu większym niż dwa stopy nie mogą po niej pływać, to jednak poziom wody może nagle wzrosnąć o 20 stóp.

Aby prace przebiegały w możliwie suchych warunkach, zainstalowano silnik parowy o mocy 12 koni mechanicznych, który pracował nieprzerwanie przez całą dobę, aż fundamenty znalazły się sześć stóp powyżej poziomu wody. W marcu 1837 r. wysokość fundamentów osiągnęła 10 stóp powyżej poziomu wody, kiedy to nieoczekiwana powódź, której poziom wzrósł o 15 stóp, zalała plac budowy i wstrzymała prace. Po opadnięciu wody, dwa tygodnie później, stwierdzono, że ściany i łuki fundamentów nie uległy żadnym uszkodzeniom, ale największą szkodę spowodowało zniszczenie części przygotowanych materiałów. Jesienią 1837 roku wał i fundamenty zostały całkowicie ukończone. Cały nasyp po stronie Narwi jest pokryty mocnym piaskowcem pochodzącym z bardzo bogatych kamieniołomów położonych nad Wisłą, około 150 mil od Warszawy. Kamień ten został również szeroko wykorzystany w innych częściach konstrukcji. Najmniejszy kamień użyty do pokrycia wału lub ściany oporowej ma 8 stóp długości, 2 stopy szerokości i 1,5 stopy grubości. Grubość ścian za piaskowcem i wewnętrznym fundamentem jest wykonana z granitu górskiego, z mocnymi warstwami zaprawy hydraulicznej, a wszystkie zagłębienia i szczeliny w kamieniu są wypełnione pokruszonym granitem i zaprawą hydrauliczną.

Fundamenty są wypełnione ziemią do wysokości wału, ponieważ nie ma potrzeby tworzenia piwnicy, a cała przestrzeń przed magazynem od strony Wisły jest podwyższona poprzez zasypanie do tej samej wysokości co nabrzeże nad Narwią i zabezpieczona od strony Wisły wałem o długości 200 prętów, zbudowanym według sprawdzonego projektu holenderskiego. Na szczycie ściany fundamentowej, która jest pochylona, znajduje się balustrada z żeliwa, a na ścianie zamontowano mocne haki do mocowania barek i łodzi.

Koszt ściany fundamentowej i wału wyniósł 23 000 funtów (155 000 rubli srebrnych), a w wyniku niezliczonych nieprzewidzianych trudności przekroczył kosztorys o 9000 funtów. W kwietniu 1838 roku pan Gay rozpoczął budowę magazynu, a dzięki przygotowanym materiałom i pracy 250 rosyjskich murarzy, w lipcu tego samego roku zakończono budowę sklepień kazamatów odpornych na bombardowania.

W tym samym miesiącu budynek został poddany inspekcji przez cesarza, który wyraził zgodę na kilka zmian wskazanych przez pana Gay'a na podstawie jego doświadczenia. W listopadzie 1838 r. cały budynek został pokryty dachem, a większość jego powierzchni pokryto blachą cynkową przed zbliżającą się zimą, tak że w następnym roku nie przewidywano żadnych prac poza ukończeniem pokrycia dachowego i ułożeniem podłóg. W ciągu 1838 roku zużyto 11 000 000 cegieł, 60 000 stóp sześciennych piaskowca i ponad 3000 pni o długości 40 stóp i wymiarach 10 cali na 12.

Przygotowanie tych materiałów wiązało się ze znacznymi trudnościami, ponieważ w sąsiedztwie trwała również budowa twierdzy, do której potrzebnych było 50 000 000 cegieł rocznie. Ponadto teren budowy był ograniczony przez wody, a wszystkie materiały musiały być transportowane z rzeki na wysokość 60 stóp w wyniku powolnej i żmudnej pracy. Pojedyncze bloki piaskowca przeznaczone na sklepienia bram, kamienie narożne i gzyms, na którym spoczywa czwarte i piąte piętro, o wymiarach 30 lub 10 stóp sześciennych, były wyciągane z barek na rzece Narew siłą fizyczną rosyjskich murarzy.

W 1839 r. prace postępowały wolniej, ale 13 lipca budynek był już prawie ukończony, kiedy dekarze, podczas silnego wiatru, przez nieuwagę upuścili rozżarzone węgle na drewnianą konstrukcję dachu, co spowodowało pożar, który rozprzestrzenił się na cały budynek i w ciągu czterech godzin zniszczył wszystko, co było łatwopalne. Podczas późniejszej ekspertyzy stwierdzono, że żadna ze ścian z cegły nie straciła swojej wytrzymałości, chociaż belki, które je łączyły, zostały spalone. Schrony przeciwbombowe nie uległy uszkodzeniu. Najbardziej ucierpiał piaskowiec na fasadzie od strony Wisły. Cały gzyms, na którym spoczywały wystające górne piętra, został tak bardzo uszkodzony, że wymagał wielu napraw. Architektowi, który był bardzo rozgoryczony, niewielką pociechą było stwierdzenie, że konstrukcja jego ścian dobrze zniosła nieoczekiwaną próbę, ale przynajmniej miał komfort powierzenia mu zadania odbudowy.

Podczas odbudowy w wielu przypadkach wprowadzono żelazne kolumny do podtrzymywania dźwigarów, a pan Gay uznał za konieczne usunięcie wielu bloków gzymsu, które uległy uszkodzeniu w wyniku pożaru. W tym celu postawiono rusztowanie, usunięto uszkodzone kamienie i wstawiono nowe. W końcu te i inne prace zostały wykonane i ukończone; magazyn został wypełniony pszenicą, a z dział na niższym piętrze oddano strzały próbne i stwierdzono, że budynek wytrzymał wszystkie testy i od tego czasu pozostaje w dobrym stanie. Latem 1840 roku ogłoszono zakończenie budowy i cesarzowi pokazano budynek. Całkowity koszt, od fundamentów w górę, nie licząc szkód spowodowanych pożarem, wyniósł 70 000 funtów (465 000 rubli srebrnych), a nadwyżka w stosunku do kosztorysu wyniosła 4500 funtów (30 600 rubli srebrnych), spowodowana wyższymi wynagrodzeniami dla robotników i wzrostem cen materiałów.

W środkowej części budynku znajduje się brama i przejście, które również są odporne na bombardowania i sięgają przez dwa piętra, a także parter. W tym korytarzu znajduje się przesuwany spichlerz, wynalazek M. Valery'ego z Paryża, dzięki któremu można jednocześnie oczyścić tysiąc buszli pszenicy. Z tych drzwi, jak również z dwóch innych po stronie Narwi, żelazne schody prowadzą do rzeki, służąc do załadunku i rozładunku łodzi. W oknach i na podłogach umieszczono mocne dźwigi. Po stronie Wisły znajduje się tylko jedno wejście pośrodku budynku, ponieważ fasada ta stanowi baterię do kontrolowania Wisły. Długość budynku wynosi około 600 stóp (600 stóp polskich), a szerokość około 100 stóp. Wysokość skrzydeł od strony Narwi, wraz ze ścianą piwnicy, wynosi 90 stóp, a od strony Wisły jest o 23 stopy niższa. Po pożarze dach pokryto blachą żelazną. Okna na trzech kondygnacjach i na parterze są wykonane bez balustrad, dzięki czemu można łatwo zapewnić dopływ świeżego powietrza do wentylacji zboża. Należy zauważyć, że górne okna są podzielone na kondygnacje, tak aby oprócz kazamatów powstało pięć kondygnacji. Gzyms, na którym spoczywa czwarta i piąta kondygnacja, wykonany w stylu zamkowym, wystaje wraz z górną ścianą około półtora stopy. Jest on ozdobiony różnorodnymi płaskorzeźbami z piaskowca, które służą jako wentylatory dla dolnej części czwartej kondygnacji. Cała podłoga pierwszej kondygnacji jest pokryta asfaltem, którego użycie w Polsce wprowadził Stanisław Wysocki, inżynier Kolei Wiedeńsko-Warszawskiej. Wszystkie odlewy zostały dostarczone z zakładów Polskiego Banku w Warszawie.

Budynek nie ma typowego wyglądu spichlerza, ale ze względu na swój częściowo wojskowy charakter przyjęto specyficzny styl, który nie jest niestosowny i w którym pan Gay wzorował się głównie na zamkowych rezydencjach we Florencji. Dzięki temu budynek zyskał śmiały i monumentalny charakter, godny swojej solidnej konstrukcji, i słusznie można go zaliczyć do najpiękniejszych budynków w Rosji, z których tak wiele wyróżnia obecny rząd i które nie mają sobie równych w Europie.

Siedziba magazynu jest jednym z najsilniejszych punktów systemu fortyfikacji i wznosi się ponad dwiema rzekami i terenami zalewowymi, a w pogodny dzień jej obraz odbija się w nurtach rzek, tworząc niezwykle malowniczy efekt. Na przeciwległym brzegu Narwi znajduje się cytadela i kilka długich szeregów koszar, położonych na wzniesieniu o wysokości około 80 stóp; oba brzegi łączy tymczasowy drewniany most, który w przyszłości zostanie zastąpiony mostem wiszącym. Szerokość Wisły wynosi około 1700 stóp (i również można ją pokonać mostem), a Narwi 900 stóp. Miasto i twierdza są połączone z Warszawą utwardzonymi drogami po obu stronach Wisły, a gdy pozwala na to stan wody, kursują dwa parowce.

Za te informacje i ryciny jesteśmy wdzięczni Bauzeitungowi; żałujemy jedynie, że nie dysponujemy bardziej praktycznymi szczegółami.

KALENDARIUM NOWEGO DWORU MAZOWIECKIEGO