TIM NEWARK

MAFIA NA WOJNIE

WSPӣPRACA WIELKICH GANGSTERW Z ALIANTAMI

2008 

 

(...)

 

mier "Normandie"

9 lutego 1942 r. o godzinie 14.30 na "Normandie", zacumowanym przy Pirsie 88 w porcie nowojorskim wybuch poar. Na nabrzee, pooone na kocu 88 Zachodniej Ulicy, pospieszyy wozy straackie. Zbierao si ich coraz wicej, by pomc w gaszeniu poaru i wkrtce akcja zmienia si w najwiksze zgromadzenie sub ratunkowych na ziemi amerykaskiej od czasu rozpoczcia wojny. Stawka bya wysoka.

"Normandie" zosta dopiero co przebudowany na transportowiec dla wojska i mg zabiera przez Atlantyk za jednym razem 10 000 amerykaskich onierzy do prowadzcej wojn Wielkiej Brytanii. Dlatego szczeglnie nazici pragnli zniszczenia tego statku.

"Normandie" zosta zwodowany dziesi lat wczeniej w St. Nazaire we Francji jako luksusowy liniowiec oceaniczny. By pierwszym wielkim liniowcem, ktrego dugo przekroczya 300 metrw i Pirs 88 zostao zbudowane specjalnie dla niego. Gabarytom dorwnywaa elegancja i luksus wntrz w stylu art deco. Podrowali nim bogaci i sawni, w tym gwiazdy filmowe Mary Pickford i Bob Hope.

By nie tylko pikny, ale take szybki. "Normandie" zdoby Bkitn Wstg za pokonanie Atlantyku w cigu zaledwie czterech dni i trzech godzin. Jego prdko i liczba zabieranych pasaerw czynia go bardzo uytecznym, a gdy wybucha wojna, luksusowe rejsy zostay przerwane. Francuscy waciciele pragnli zabezpieczy go przed grasujcymi na Atlantyku U-Bootami i zosta zakonserwowany w Nowym Jorku przy Pirs 88. Przez ponad rok waciciele utrzymywali zaog szkieletow, by dbaa o statek. Jednake po upadku Francji w czerwcu 1940 r., gdy nowy rzd w Vichy kolaborowa z Niemcami, prezydent Roosevelt zadziaa zdecydowanie. "Normandie" by kluczowym francuskim atutem, ktry znajdowa si w jego zasigu. W maju 1941 r. rozkaza amerykaskiej Stray Przybrzenej wkroczy na statek i go zabezpieczy.

Siedem miesicy pniej Japonia zaatakowaa bez wypowiedzenia wojny Pearl Harbor. Cztery dni potem Hitler, a potem woski dyktator Benito Mussolini wypowiedzieli wojn Stanom Zjednoczonym. Stojc na posiedzeniu Reichstagu, Hitler krzycza: "Uderzymy pierwsi! Pierwsi zadamy cios!". Hitler natychmiast zacz wybiera potencjalne cele ataku na Wschodnim Wybrzeu. "Normandie" znajdowa si na samej grze listy. Skoro Japoczycy mogli uderzy na Pearl Harbor, nazistowskie Niemcy potrafi uderzy na Nowy Jork.

Po wybuchu wojny "Normandie" przeja amerykaska marynarka i nadaa mu nazw "Lafayette", na cze francuskiego bohatera, ktry wspiera Amerykanw podczas wojny o niepodlego. Statek zosta przemalowany na szary kolor, a niewielka armia stoczniowcw zaja si przebudowywaniem go na transportowiec dla wojska. Dat zakoczenia prac wyznaczono na 28 lutego 1942 r., kiedy to mia wypyn do Bostonu, skd mia przewie do Wielkiej Brytanii pierwsz grup onierzy.

By to termin trudny do dotrzymania, tote stoczniowcy pracowali przez ca dob, by wykona zadanie - a do wybuchu poaru na statku 9 lutego. W momencie wybuchu ognia na pokadzie znajdowao si 1500 marynarzy i robotnikw, wikszo jednak szybko ewakuowano. Ucierpiao przynajmniej 128 osb, wikszo z powodu zatrucia dymem, jeden czowiek za zmar - 38-letni Frank Trentacosta z Brooklynu. Wielu zdoao uciec dziki chybotliwej, wysuwanej, 25-metrowej drabinie straackiej, przycignitej z drogi szybkiego ruchu West Side Express do dziobu liniowca.

Tysice nowojorczykw przybyo do portu, by przyglda si rozwojowi wydarze. Nad Manhattanem wznosi si gigantyczny obok dymu, ktry przesania soce a na Times Square. By take burmistrz La Guardia, ktry wszed na pltanin wy straackich i powiedzia: "straacy ugasili poar i teraz statkiem zajmie si marynarka. Sytuacja jest niebezpieczna - patrzcie, jakiego dosta przechyu. Teraz trzeba wypompowa wod - i to wanie robimy".

Do 20.00 tego wieczoru uwaano, e suby ratunkowe kontroluj poar. Zosta on ograniczony do trzech grnych pokadw i spowodowa tylko niewielkie szkody w konstrukcji statku. Jednak walka z pomieniami wymagaa udziau statkw ganiczych, ktre z dziaek wodnych zaleway "Normandie" strumieniami wody; woda ta spowodowaa przechy na burt. Pocztkowo nie uwaano tego za problem, jednak o pnocy kontradmira Adolphus R. Andrews rozkaza ewakuowanie z pokadu wszystkich ludzi.

"Admira Andrews rozkaza wszystkim opuszcza pokad", gosiy megafony na Pirs 88. Admira nastpnie wyda owiadczenie, zmniejszajc dramatyczn wymow tego rozkazu. "Admira nakaza wszystkim ewakuacj z powodw bezpieczestwa", napisa w nim. "Nie oznacza to, e statek zosta opuszczony ani e stracilimy nadziej, jednak nikt nie moe by pewien, jak zareaguje ta jednostka na nadejcie przypywu".

Dwa mae trapy wpady do wody, gdy kadub liniowca z wolna przechyla si dalej. Marynarze stali w pogotowiu z linami, w gotowoci do ratowania tych, ktrzy wpadli do wody. wiadkowie syszeli, jak we wntrzu kaduba przesuwaj si przedmioty, grzechoczc po pokadach w kierunku burt.

"Obraz ten przypomina katastrof wojenn [pisa "New York Herald Tribune"]. Amerykaska Ochotnicza Suba Kobiet oraz Czerwony Krzy sprowadziy po duej kuchni polowej, by serwowa gorc kaw uratowanym i ratownikom, z ktrych wielu byo przemarznitych do koci i przemoczonych wod z wy ganiczych".

Potem, o 2.35, w wietle reflektorw, ogromny kadub "Normandie" z zadziwiajco maym haasem przewrci si na burt, na muliste dno na gboko 15 metrw. Wielkie kominy statku zatrzymay si zaledwie 3 stopy nad powierzchni wody. O 3.00 dostrzeono kolejny poar za tylnym kominem. Na miejsce pospieszy ponownie statek ganiczy, by zala go wod - ugasi go w cigu godziny.

Gdy wstao soce, szary kadub przedstawia smutny widok. Znajdujcy si na miejscu reporter "New York Timesa" odnotowa, e w miejscach, w ktrych odpada szara, wojenna farba, wida byo czer i czerwie przedwojennego "Normandie" - jedyny lad niegdy wspaniaego okrtu". W mniej ni dwa miesice po tym, gdy Hitler ogosi, e uderzy w Ameryk, jeden z najwikszych alianckich transportowcw wojska zamieni si we wrak. Zdawao si, e nazici odnieli wielkie zwycistwo - jednak wszelkie spekulacje na temat sabotau zostay natychmiast przecite.

Nastpnego dnia marynarka wojenna zdawaa si by cakiem pewna przyczyn katastrofalnego poaru. Edward J. Sullivan z Greenwich Village by na pokadzie, gdy jego przyjaciel, producent wykadzin, zosta podwykonawc w przebudowie. Widzia on pocztek poaru:

"Wybuch on w wielkim salonie na pokadzie spacerowym. Jeden z robotnikw mia palnik acetylenowy. Odcina rne stalowe elementy ozdobne. Inny trzyma tarcz osaniajc przed iskrami - miaa ona wymiary okoo 2 na 3 stopy. Za nimi stay bale tego, co wygldao na excelsior [wena drzewna uywana do pakowania]. Iskry latay wok, jednak trafiay w tarcz i odskakiway".

Robotnik wyczy palnik, jednak ostatnie iskry miny tarcz. Kto wrzasn "poar!", gdy zapony wiry. Ogie byskawicznie je obj, sigajc sufitu.

Porucznik marynarki Henry Wood przej kierownictwo nad akcj ganicz, nie mia jednak do dyspozycji ani jednego wa z wod. Mino caych jedenacie minut, zanim wezwano suby ratownicze. Do tego czasu nikt z czonkw zaogi ani robotnikw nie by w stanie nic zrobi, by ugasi poar. Wraz ze stra poarn i policj przybyli agenci FBI i zesp do spraw sabotau. Kontradmira Andrews popar zdanie Sullivana odnonie do przyczyny poaru:

"Poar wywoay iskry palnika w wielkim salonie. Iskry zapaliy opakowanie kamizelki ratunkowej. Rozwinito we, jednak ogie rozprzestrzenia si szybko i w cigu kilku minut ilo dymu staa si tak wielka, e ludzie musieli opuci pomieszczenia.

Z powodu przechyu jednostki pocztkowo uznano, e najlepiej byoby j zatopi, czyli otworzy zawory denne i wpuci wod morsk. Nie byo tam zbyt gboko i uwaano, e mona osadzi statek na dnie. Pniej zdecydowano, zgodnie z rad ekspertw, by nie zatapia jednostki. Zamiast tego polewano wod praw burt na rdokrciu".

Cho wygldao na to, e marynarka panowaa nad sytuacj, najwikszy amerykaski transportowiec wojska zosta wyczony z dziaa - i nie naprawiono go do koca wojny. Zosta sprzedany na zom w roku 1946. Straty marynarki oceniono na 56 milionw dolarw.

Dziennikarze pytali Andrewsa, czy poar by wynikiem sabotau. "Mog jedynie powtrzy" - odpowiedzia - "e, o ile jest mi wiadomo, poar rozpocz si w wielkim salonie i nic nie wiem o tym, jakoby wybuch w trzech lub czterech miejscach jednoczenie, jak to donosiy gazety".

ledztwo federalne, jakie potem przeprowadzono, poparo oficjalne stanowisko marynarki co do przebiegu wydarze. FBI i prokurator okrgowy Nowego Jorku Frank S. Hogan pracowali w dwudziestoosobowym zespole, by przesucha ponad siedemdziesiciu wiadkw. Zwoano komisj ledcz marynarki pod przewodnictwem kontradmiraa Lamara R. Leahy'ego. W ostatecznym raporcie stwierdzono, e poar na "Normandie" wywoany zosta w wyniku niekompetencji cywilnego pracownika. Za przyczyn uznano iskr z acetylenowego palnika, ktry podpali lec w pobliu stert kamizelek ratunkowych. Kluczowym bdem byo jednak zastosowanie statkw ganiczych. Na grne pokady wylano tyle wody, e rodek cikoci okrtu niebezpiecznie si podnis. Pompy nie mogy nady z usuwaniem wody i statek przewrci si na lew burt. Frank Hogan trafnie podsumowa t spraw: "beztroska okazaa si bardzo korzystna dla nieprzyjaciela".

To by oficjalny rzdowy raport, jednak wielu ludzi nie chciao w niego uwierzy. Poar by zbyt gwatowny, by mg by przypadkowy. "Normandie" by doskonaym celem dla nieprzyjaciela. Wielu podejrzewao, e bya to robota nazistowskich sabotaystw. Jak jednak udao im si zada taki cios Stanom Zjednoczonym?

* * *

Dziaalno niemieckich szpiegw w nowojorskim porcie sigaa I wojny wiatowej i serii atakw zorganizowanych przez Franza von Rintelena. Schwytanie przez FBI siatki szpiegowskiej Duquesne'a dowiodo, e niemieccy sabotayci byli na miejscu zaledwie na kilka miesicy przed spaleniem si "Normandie". Byo moliwe, e ktry ze szpiegw mg unikn aresztowania i podpali transportowiec wojska, wykonujc mimo wszystko swoje zadanie. Moliwe take, e w Nowym Jorku dziaay inne, niewykryte siatki szpiegowskie. By moe dziaania FBI nie byy tak doskonae, jak je przedstawiano, i nie udao si schwyta kilku kluczowych agentw. Z pewnoci likwidacja siatki szpiegowskiej Duquesne'a nie oznaczaa koca dziaalnoci niemieckich szpiegw w Ameryce.

W maju 1942 r., niecae cztery miesice po poarze "Normandie", dwa niemieckie U-Booty wyszy w morze z portw francuskich w kierunku Ameryki. Na pokadach znajdoway si dwie grupy wysoce wyszkolonych sabotaystw - Niemcw, ktrzy przed wojn mieszkali w Ameryce. Ich zadaniem byo zaatakowanie kluczowej niemieckiej infrastruktury przemysowej. Bya to operacja "Pastorius", nazwana imieniem Franza Daniela Pastoriusa, siedemnastowiecznego przywdcy pierwszych niemieckich kolonistw w Ameryce *[W oryginale mowa o szesnastowiecznym przywdcy pierwszych niemieckich imigrantw w Stanach Zjednoczonych. Pastorius zaoy koloni Germantown w Pensylwanii w 1683 r., Stany Zjednoczone za powstay wiek pniej.].

Gwnym inspiratorem tej operacji by sam Adolf Hitler. Wcieka si z powodu aresztowania siatki Duquesne'a, a jego gniew wzrs jeszcze bardziej, gdy admira Wilhelm Canaris, szef Abwehry, poinformowa go, e w Stanach Zjednoczonych nie ma adnych innych agentw nazistowskich tajnych sub. Hitler w odpowiedzi rozkaza przeprowadzenie natychmiast kolejnej misji sabotaystw w USA. Canaris osobicie nie by za tak operacj, wola, by jego agenci zajmowali si szpiegowaniem, jednak Hitler nalega na sabota.

Operacj nadzorowa pukownik Erwin von Lahousen. "Sztab niemieckiej Admiralicji - pisa Lahousen w swoim pamitniku w poowie kwietnia 1942 r. - dowodzi, e jest gotw wysadzi naszych agentw z pomoc U-Bootw na Wschodnim Wybrzeu Stanw Zjednoczonych. Celem operacji jest uderzenie w jeden z najczulszych punktw amerykaskiej gospodarki wojennej, dokonanie sabotau amerykaskiej produkcji aluminium".

Pniej list celw poszerzono. Obja ona fabryki, linie kolejowe oraz most Hell's Gate nad nowojorskim portem. Do zadania wyznaczono omiu agentw. Jedn grup czterech sabotaystw dowodzi Georg Dasch, amerykaski Niemiec, ktry przez krtki czas suy w armii amerykaskiej, drug za kierowa Eduard Kerling, niegdy gorliwy czonek Bundu.

Jako pierwszy 13 czerwca do wybrzey amerykaskich dotar "U-202". Wysadzona grupa sabotaystw dotara na brzeg trzy mile od celu - play na Long Island koo Amagansett. Podczas gdy trzech ludzi zajo si zakopywaniem skrzy z materiaami wybuchowymi, ich dowdca, Dasch, wpad na obserwatora Stray Przybrzenej. Zachowa jednak zimn krew i stranik uzna, e natkn si na tajn operacj amerykask. Dasch wrczy mu 100-dolarowy banknot. Stranik wzi pienidze, zasalutowa i znikn we mgle.

Drugi niemiecki okrt podwodny, "U-584", wysadzi kolejnych czterech sabotaystw 17 czerwca w pobliu Jacksonville na Florydzie. Dasch chcia spotka si z ich przywdc Kerlingiem w Cincinnati na pocztku lipca i rozpocz dziaania. Mieli wysadza w powietrze fabryki, linie kolejowe i mosty od Wschodniego Wybrzea po rodkowy Zachd.

Sabotayci zdoali unikn wykrycia i przybyli do Nowego Jorku. Gdy jednak Dasch przyjecha do miasta, zmieni zdanie i postanowi zdradzi swoich kolegw. By moe planowa to od samego pocztku misji. Mia kontakty z lewicowymi grupami w Niemczech, ktre ucierpiay z rk gestapo. 18 czerwca 1942 r. Dasch przyzna si do wszystkiego FBI. Biuro ju zostao poinformowane przez zaskoczonego stranika i szybko aresztowao pozostaych sabotaystw.

By to kolejny sukces FBI - jednak pokazywa wyranie, e Wschodnie Wybrzee nadal naraone byo na dziaania nieprzyjaciela. Poniewa wszystko wydarzyo si tak szybko po schwytaniu siatki Duquesne'a i poarze "Normandie", opinia publiczna poczya fakt zatonicia liniowca z niemieckim sabotaem. Byo to na rk FBI - przypominao Amerykanom o cigym zagroeniu, jakie stanowili szpiedzy w kraju. Hoover dokadnie to powiedzia w swoim owiadczeniu. "Inni sabotayci mog prbowa dotrze do naszych brzegw" - powiedzia. "Musz zosta powstrzymani. Prosimy kadego obywatela, by natychmiast przekazywa Federalnemu Biuru ledczemu wszelkie informacje dotyczce szpiegostwa, sabotau lub dziaa niegodnych Amerykanina".

Wie o niepowodzeniu operacji "Pastorius" jeszcze bardziej rozgniewaa Hitlera. 30 czerwca 1942 r. wezwa Canarisa i Lahousena do swojej kwatery gwnej na froncie wschodnim. "Chc wiedzie - powiedzia Hitler - jak to moliwe, e wydarzya si tak straszna katastrofa. Rok temu doszo do takiego samego skandalu, gdy zdrada doprowadzia do aresztowania trzydziestu waszych agentw w Ameryce. Doszo do tego ponownie. Domagam si wyjanie". Pocztkowo Canaris nie odpowiedzia na tyrad Hitlera, potem jednak win obarczy uczestniczcych w misji czonkw partii nazistowskiej.

Hitler na moment zaniemwi. "Dobrze, jeli tak jest, to tym gorzej - grzmia. - Nie moe pan wysya jeszcze raz w tak misj ludzi lojalnych. Nastpnym razem niech pan le ydw i przestpcw".

Nie doszo jednak do kolejnych niemieckich prb sabotau w Stanach Zjednoczonych. Sowa Hitlera, e obie misje zostay przerwane przez FBI oznaczaj, e "Normandie" nie mogli zaatakowa niemieccy sabotayci.

Oczywicie w Stanach Zjednoczonych o tym nie wiedziano i wtpliwoci, czy "Normandie" zosta zniszczony w wyniku wypadku, czy te w wyniku sabotau, pozostay na kolejnych trzydzieci lat. Jednak co ciekawe, po spaleniu liniowca nie doszo ju do wikszych poarw w nowojorskim porcie. W cigu kolejnych trzech lat setki alianckich statkw bezpiecznie wychodziy w morze z Nowego Jorku. Czy FBI odniosa cakowity sukces, czy te wpywa na to inny czynnik?

* * *

W roku 1975 opublikowana zostaa kontrowersyjna ksika - The Last Testament of Lucky Luciano (Ostatnie wiadectwo Lucky'ego Luciano) - napisana przez Martina Goscha i Richarda Hammera. Autorzy twierdzili, e oparta bya na bezporedniej relacji wielkiego gangstera. W ksice tej Lucky Luciano przedstawia wiele sensacji:

"Ten wielki francuski luksusowy statek, «Normandie», sta przy nabrzeu na West Side na Manhattanie i jak powiedziano Tony'emu [Anastasio] i Albertowi [Anastasia], rzd dogadywa si z tym de Gaulle'em, by go przej i zmieni w transportowiec. Albert mwi, e jeli co mogoby si sta «Normandie», to wszyscy zaczliby fajda w portki.

To by wietny pomys i nie mylaem, e naprawd zaszkodzi to wysikowi wojennemu, bo statek nie by wcale gotowy, a poza tym aden amerykaski onierz ani marynarz nie byby na nim, bo jeszcze go nigdzie nie sali. Posaem wic Albertowi sowo, eby si tym zaj.

Kilka dni pniej usyszaem w radiu, e «Normandie» si pali i nie wyglda na to, e zdoaj go uratowa. Ten cholerny Anastasia - zrobi swoje. Pniej Albert powiedzia mi, ebym nie martwi si tym, co stao si ze statkiem. Powiedzia, e jako sierant armii i tak nienawidzi pierdolonej marynarki".

Luciano myli si, e nie bdzie to miao wikszego wpywu na wysiek wojenny - mia jednak suszno, twierdzc, e przestraszy to rzd i skoni go do zawarcia ukadu z Luciano i mafiosami, ktrzy kontrolowali nowojorski port. Zanosio si na taki ukad ju od 7 grudnia 1941 r. albo, jak uj to Luciano, "gdy Japonce zbombardowali Pearl Harbor, a Roosevelt wypowiedzia wojn, dostaem drug szans...".

Luciano poleci, by jego adwokat, Moses Polakoff, zaatwi spotkanie z Meyerem Lanskym i Frankiem Costello w jego wizieniu w Dannemora w grudniu 1941 r. Luciano opisa im swj plan. Skupia si on na tym, by jego nemezis, Thomas Dewey, zosta gubernatorem stanu Nowy Jork. Wtedy skoni go by pomg mu wyj z wizienia. Jak? Zamierza wywiadczy wadzom wielk przysug. Czyta w gazetach, e Departament Marynarki obawia si sabotau na Wschodnim Wybrzeu. Powizania Luciano wrd robotnikw pozwoliyby mu zoy obietnic uchronienia portu przed jakimkolwiek sabotaem. "Widziaem, e Lansky zacz si umiecha, gdy wykadaem spraw - wspomina Luciano - poniewa to on pierwszy zobaczy, do czego zmierzam. Powiedzia: Charlie, api, api. To wietne. Jak Dewey mgby odrzuci propozycj patrioty?".

Frank Costello powiedzia, e ma kontakty w placwce Wywiadu Marynarki przy Church Street i moe uzgodni ca spraw. Luciano wiedzia jednak, e jakie wydarzenie na pierwsz stron gazet, ktre uwidocznioby, jak wana jest rola portu, konieczne byo, by skoni rzd do zwrcenia si do niego o pomoc.

Przez miesic zastanawia si nad tym, co by to mogo by. Wreszcie przyszo mu do gowy wykorzystanie jednego z jego czoowych mordercw. Albert Anastasia nalea do najlepszych zabjcw mafii. Wczeniej pracowa w dokach w Brooklynie i sta si kluczow postaci w Midzynarodowym Stowarzyszeniu Dokerw - zwizku zawodowym dokerw Wschodniego Wybrzea - ktre to stanowisko przej potem jego brat Tony.

Anastasia lubi zabijanie i gdy zanosio si na to, e mgby zosta postawiony przed sdem za morderstwo, zabezpiecza si, usuwajc wiadkw i ich rodziny. Kiedy Luciano chcia zabi swoich rywali w wojnie z castellammareczykami, to Anastasia zgosi si do zabicia Bossa Joe - by jednym z czwrki zabjcw. Pniej, w roku 1942, Anastasia zosta powoany do wojska i suy jako sierant, szkolc onierzy w obozie w Pensylwanii jak by dokerem. Zosta odznaczony, a w kocu suby w 1944 r. otrzyma nawet amerykaskie obywatelstwo. Przed tym wszystkim jednak, w styczniu 1942 r., to Anastasia znalaz rozwizanie problemw Luciano.

Albert i jego brat Tony wiedzieli, e agenci Wywiadu Marynarki sprawdzali doki i rozmawiali ze wszystkimi na temat zwikszenia bezpieczestwa. Tak wic, rozumowa Anastasia, moe da im jaki prawdziwy powd do zmartwie, podpalajc "Normandie"? Luciano stwierdzi, e to znakomity pomys i da swoj zgod.

Meyer Lansky w wydanych w roku 1979 przez Dennisa Eisenberga, Uri Dana i Eli Landau wspomnieniach Meyer Lansky: Mogul of the Mob potwierdzi wersj Luciano, e to Anastasia dokona sabotau na "Normandie":

"Powiedziaem mu w oczy, e nie moe pali wicej statkw. Byo mu przykro - nie dlatego e kaza spali «Normandie», ale e nie moe wicej przyoy marynarce. Najwyraniej nauczy si w armii nienawidzi ludzi marynarki, "nadtych gnojkw", jak ich nazywa".

Spalenie "Normandie" sprawio, e na korytarzach Waszyngtonu powiao chodem. Nowojorski port obsugiwa niemal poow amerykaskiego handlu zagranicznego. Dwiecie basenw handlowych, magazynw i pirsw na Manhattanie, w Queens, New Jersey i Brooklynie stanowio niemal osiemdziesit mil nabrzey. Musiay by chronione - za kad cen.

* * *

Historia tego, jak rzd USA zawar ukad z Luckym Luciano i jego wsplnikami, by broni Wschodniego Wybrzea USA przed sabotaem, zapisana jest w Raporcie Herlandsa z 1954 r. Byo to ledztwo przeprowadzone pod kierunkiem Thomasa E. Deweya i miao ustali szczegy kontaktw midzy Wywiadem Marynarki USA i nowojorskimi mafiosami. Marynarka USA nie bya zadowolona z ustale ledztwa i raport pozostawa tajny przez wiele dziesicioleci. Nadal nie zosta opublikowany.

Zaledwie dwanacie lat przed tymi wydarzeniami, William B. Herlands, kierujcy dochodzeniem, popar moliwo porozumienia midzy rzdem USA a wielkimi kryminalistami:

"Wadze wywiadu bardzo si obawiay sabotau i szpiegostwa. Byo peno podejrze co do przekazywania informacji o ruchach konwojw. «Normandie», ktry by przebudowywany na transportowiec wojskowy jako okrt pomocniczy marynarki «Lafayette» spon przy pirsie na North River w Nowym Jorku. Podejrzewano sabota".

Spalenie "Normandie" wspomniane jest jeszcze kilkakrotnie w Raporcie Herlandsa jako punkt zwrotny w strategii obrony kraju przez marynark, jednak jedynie w kontekcie sabotau zagranicznego. Nie ma adnej sugestii, e to mafia spalia statek, by doprowadzi do negocjacji. Herlands mwi te:

"Podejrzewano jednostki rybackie o dostarczanie paliwa i zaopatrzenia nieprzyjacielskim okrtom podwodnym. Podczas gdy wadze naszego wywiadu kazay ledzi wszystkich podejrzanych o sprzyjanie nazistom, nie byy tak dobrze przygotowane do radzenia sobie z rnymi elementami - sympatykami Mussoliniego i faszystw".

Pniej w raporcie Herlands wspomnia o Operacji "Pastorius":

"Obawy te nasiliy si, gdy w czerwcu tego roku w Amagansett na Long Island wysadzono niemieckich agentw wyszkolonych w technikach sabotau. Mieli ze sob znaczn ilo materiaw wybuchowych wystarczajc do zniszczenia obiektw o znaczeniu strategicznym".

Komandor Roscoe C. MacFall by szefem wywiadu Trzeciego Okrgu Marynarki, ktry obejmowa Nowy Jork i New Jersey. To on wpad na pomys, by agenci Wywiadu Marynarki rozmawiali z ludmi-kontaktami z pwiatka, dziki czemu mogliby zabezpieczy port. MacFall mia poparcie kontradmiraa Carla F. Espe, szefa Wywiadu Marynarki.

"Wynik wojny zdawa si wysoce wtpliwy [mwi Espe]. Dodatkowo istniay powane obawy co do sabotau w portach. Konieczne byo uycie wszelkich moliwych rodkw, by przewidzie akty sabotau i zapobiec im, a take odci moliwoci dostarczania zaopatrzenia i informacji okrtom podwodnym".

Jednak czy Wywiad Marynarki nie mia adnych wtpliwoci natury moralnej, chodzio przecie o paktowanie ze znanymi kryminalistami? Porucznik Anthony J. Marsloe, ktry by przydzielony do biura wywiadu Trzeciego Okrgu Marynarki, stawia spraw jasno:

"Wykorzystanie informatorw, niezalenie od ich pochodzenia, jest nie tylko podliwe *[sic] [W oryginale "desirious". Powinno by "desired", podane], ale take konieczne, gdy kraj walczy o przetrwanie.

Wywiad jako taki nie jest formacj policyjn. Jego zadaniem jest zapobiega. Aby zapobiega, trzeba stworzy system. System ten, w caej swojej rozcigoci musi zawiera wszelkie rodki, ktre uniemoliwi nieprzyjacielowi uzyskanie pomocy i wsparcia od innych...

Do wszelkich rodkw zaliczam tak zwany pwiatek".

Marsloe twierdzi, e proces ten rozpocz si ju w grudniu 1941 r. - przed spaleniem "Normandie":

"Trway rozmowy. Rozpoczy si w grudniu i trway przez cay pierwszy kwarta 1942 r., a prowadziy je osoby z tak zwanego pwiatka oraz personel wywiadu okrgowego, wyznaczony przez kapitana Haffendena do wykonania tego zadania".

Komandor porucznik Charles R. Haffenden by przeoonym Marsloe'a i mia by w tej sprawie gwnym przedstawicielem biura wywiadu Trzeciego Okrgu Marynarki. Zanim zosta powoany do suby, Marsloe pracowa w biurze prokuratora okrgowego hrabstwa Nowy Jork, podlegajcego gubernatorowi Deweyowi. Podczas rozmw od grudnia 1941 r. Marlsoe powiedzia:

"Kapitan Haffenden w oglnych sowach nakreli mi plan dziaania, ktrego wprowadzenie w ycie wwczas rozwaa, by uy tak zwanego pwiatka do pozyskiwania informacji w sensie kontrwywiadowczym oraz by zapobiec szpiegostwu i sabotaowi w rejonie podlegajcym Trzeciemu Okrgowi Marynarki...".

Pocztkowo Marsloe nie by pewien, czy by to dobry pomys. "Czuem pewn doz sceptycyzmu - wspomina - poniewa czuem, e skoro nie byli dobrymi obywatelami, nie bd stanowi konstruktywnego wsparcia dla naszego wysiku wojennego". Nastpnie omwi plan ze starszym koleg, ktry pracowa wczeniej w FBI, ten za przekona Marsloe'a, e wszelkie rodki dostpne dla si zbrojnych i dla rzdu powinny zosta uyte do zabezpieczenia amerykaskich obiektw. Tymczasem przeoeni Haffendena ju posuwali sprawy dalej.

7 marca 1942 r., zaledwie w miesic po poarze na "Normandie", komandor MacFall z Wywiadu Marynarki spotka si z Frankiem Hoganem, prokuratorem okrgowym, w jego biurze. Hogan aktualnie zajmowa si zwalczaniem zorganizowanej przestpczoci w porcie i przedstawi MacFallowi Murraya Gurfeina, ktry zajmowa si sprawami wymusze w biurze prokuratora. Gurfein by jednym z najzdolniejszych ledczych Thomasa Deweya i wchodzi w skad zespou, ktry wsadzi Luciano za kratki. Podczas wojny prowadzi podwjne ycie. Poza cywiln prac dla prokuratora okrgowego by take podpukownikiem w armii, a pniej w Normandii w 1944 r. szefem Wydziau Wojny Psychologicznej w Naczelnym Dowdztwie Alianckich Si Ekspedycyjnych (SHAEF).

W biurze prokuratora MacFall nakreli problemy, z jakimi mierzy si Wywiad Marynarki. Obawia si, e nieprzyjacielskie okrty podwodne mog otrzymywa paliwo od kutrw rybackich lub byych statkw do przemytu rumu, nalecych do byych przemytnikw, ktrych lojalno atwo dawao si kupi. Hogan odpowiedzia, e to prawda, e pwiatek wczenie zdobywa informacje o wielu nielegalnych dziaaniach - i uwaa, i mona to byo wykorzysta.

"Czy jednak tym ludziom mona ufa?" - zastanawia si MacFall.

"Wielu z tych bandytw jest lojalnych wobec Ameryki - powiedzia Hogan - i nie popieraj Mussoliniego".

Spotkanie zakoczyo si tym, e Hogan i Gurfein zobowizali si zrobi wszystko, co w ich mocy, by pomc MacFallowi i Wywiadowi Marynarki. Uzgodniono take, e Gurfein bdzie dziaa jako przedstawiciel biura prokuratora okrgowego, a kapitan Haffenden, ktry nie by obecny na pierwszym spotkaniu, zostanie przedstawicielem MacFalla i Wywiadu Marynarki.

25 marca na drugim spotkaniu zebrali si Haffenden, Hogan i Gurfein. Haffenden w czasie I wojny wiatowej suy w marynarce. Wanie skoczy pidziesitk, by twardy i nieustraszony, a perspektywa kontaktw z postaciami z pwiatka podobaa mu si. Mia pniej udowodni swoj odwag, na ochotnika zgaszajc si na dowdc play w czasie inwazji na Iwo Jim, gdzie zosta ranny na skutek ostrzau nieprzyjacielskiej artylerii. W roku 1942 by szefem B-3 - sekcji dochodzeniowej Okrgowego Biura Wywiadu.

Haffenden zasugerowa, e przywdcy pwiatka mogliby by skonni do wspdziaania w wysiku wojennym, pomagajc w zbieraniu informacji uytecznych dla Wywiadu Marynarki. Hogan zgodzi si, e pomys ten warto rozway, a Gurfein zaleci, by wprowadzili go w ycie, kontaktujc si z Josephem "Socks" Lanz.

Odpowiadao to pogldowi Marsloe'a, ktry Haffenden rozwaa od pocztku roku. Wkrtce Marsloe poszed do biura Hogana, gdzie:

"...w oglnych zarysach nakrelono plan; jeli dobrze pamitam, Mr Hogan stwierdzi, e da do dyspozycji marynarki urzdzenia swojego biura, aby zyskiwa moliwie najwicej informacji, ktre osobnicy ci mog posiada, lub maj rodki, by je zdoby".

Na szczycie ich listy uytecznych "osobnikw" znajdowa si "Socks" Lanza. By on mafiosem, ktry rzdzi na targu rybnym Fulton. aden kuter rybacki nie wpyn do Nowego Jorku, zanim nie zapaci mu 10 dolarw haraczu, adna ciarwka nie wyjechaa z niego, nie oddawszy mu 50 dolarw. By silnym i brutalnym gangsterem i nawet twardzi przywdcy zwizkowi zastanawiali si dwa razy, zanim weszli mu w drog. By take bliskim sojusznikiem Luciano.

Murray Gurfein zaproponowa kontakt z Lanz poprzez jego adwokata Josepha K. Guerina. Spotkali si nastpnego dnia w biurze Guerina na Wall Street. Aktualnie reprezentowa on Lanz, oskaronego o spisek w celu wymuszenia, w ktrej to sprawie oskarycielem by prokurator okrgowy. Guerin zaproponowa, e spotka si z Lanz tego samego dnia. O 23.30 Gurfein podjecha po Guerina i Lanz na rg 103 Ulicy i Broadwayu. Takswka pojechaa do Parku Riverside, gdzie Gurfein rozmawia z Guerinem i Lanz na awce w parku. Utajnienie spotkania byo pomysem Lanzy. Nie chcia, by widziano go, jak rozmawia z kim z biura prokuratora okrgowego, gdy pomylano by sobie, e zmieni si w informatora.

Gurfein powiedzia Lanzy to, co wczeniej oznajmi jego adwokatowi:

"Sprawa ta jest bardzo pilna. Wiele naszych statkw jest zatapianych wzdu wybrzea Atlantyku. Podejrzewamy, e niemieckie U-Booty uzupeniaj paliwo i otrzymuj zaopatrzenie z naszego wybrzea. Sdzimy, e rdem tego zaopatrzenia s kutry rybackie. Zna pan ludzi zajmujcych si zawodowo poowami. Moe pan dowiedzie si, jak i gdzie okrty podwodne otrzymuj paliwo".

Lanza kiwn gow i powiedzia, e sprbuje uzyska podan informacj. Gurfein zapyta go, czy pomoe Wywiadowi Marynarki. "Jasne - powiedzia - pomog w wojnie. Mam kontakty na targu rybnym i wrd kapitanw kutrw, barek oraz eglarzy na caym wybrzeu Atlantyku".

Tydzie pniej Lanza i Gurfein odbyli kolejne tajne spotkanie, tym razem jednak w bardziej luksusowym otoczeniu w Hotelu Astor. Ich kontakt nosi mundur marynarki - by to kapitan Haffenden. Jego biuro to trzy pokoje hotelowe. Zanim spotkanie si rozpoczo, Gurfein stwierdzi jasno, e Lanza udziela pomocy marynarce na ochotnika, a biuro prokuratora okrgowego nie obiecao niczego w zamian za jego wspprac. Wszyscy si zgodzili. Nastpnie przeszli do sedna.

"Syszaem, e zgadza si pan nam pomc", powiedzia Haffenden. Nastpnie wyjawi swoje obawy na temat nieprzyjacielskich okrtw podwodnych i podejrzanych dziaa w porcie. Lanza powiedzia, e nie ma problemw z pomaganiem rzdowi i "z radoci wydobdzie informacje o rzekomym uzupenianiu paliwa oraz zaopatrywaniu okrtw podwodnych, sprawdzi te, czy bray w tym udzia kutry rybackie".

"Prosz da mi zna, w jaki sposb mam si kontaktowa - powiedzia Lanza - i czego pan jeszcze potrzebuje, a ja bd dziaa".

Spotkanie trwao jedynie trzydzieci pi minut i Lanza da Haffendenowi list numerw telefonw, pod ktrymi mona byo go zasta. Kilka dni pniej Lanza otrzyma telefon, by spotka si z Haffendenem w jego biurze przy Church Street. Uda si tam sam, bez adwokata. Wpisa si do ksigi goci, a nawet otrzyma plakietk gocia, pozwalajc mu wej do biura Haffendena. "Chciabym wprowadzi paru naszych ludzi na kilka kutrw rybackich" - powiedzia Haffenden. Oznaczao to zdobycie dla agentw Wywiadu Marynarki legitymacji zwizku zawodowego rybakw. Lanza powiedzia, e moe to zaatwi. Od tego czasu Haffenden i Lanza spotykali si regularnie co tydzie.

Komandor MacFall, szef Wywiadu Marynarki w tym regionie, pniej mwi o tym projekcie:

"Niektre z wikszych flot rybackich miay wasne rodki cznoci pomidzy jednostkami oraz midzy nimi a brzegiem, w tym kody uywane do naprowadzania statkw wasnej floty w miejsca, gdzie poowy byy najlepsze. Wykorzystujc te statki i ich sprzt oraz instalujc podobny sprzt cznociowy na statkach, ktre nie miay wasnego, Wywiad Marynarki doprowadzi do poufnej wsppracy oraz wypracowa odpowiednie kody, wczajc kutry w skad systemu wykrywania okrtw podwodnych.

Poniewa w takich flotach rybackich oraz na targach rybnych w pobliu portu pracowao wielu Wochw, ich wsppraca z Wywiadem Marynarki uwaana bya za korzystn. Haffenden powiedzia mi, e aktywnie dziaa w tej fazie naszej pracy i kontakty w pwiatku, jakie sobie wypracowa, okazay si bardzo pomocne".

Operacja trwaa nadal. Lanza porozmawia z Hiramem Swezeyem - niewidomym od sidmego roku ycia - ktry kierowa flot ciarwek, przewocych ryby z Long Island na targ rybny Fulton. Haffenden chcia umieci wrd zag tych ciarwek agentw pozyskujcych informacje. Lanza zaatwi legitymacje zwizkowe tym agentom i zatrudnili si oni u Swezeya. Swezey przedstawi take agentw wywiadu grupom rybakw i poprosi ich, by donosili o wszelkich niezwykych spostrzeeniach. Niekiedy te kutry rybackie podejmoway z wody szcztki statkw lub samolotw - a nawet ciaa ludzi. Wszystko to zgaszano Wywiadowi Marynarki. Lanza umieci take agentw w cywilu jako obserwatorw na kutrach rybackich z Long Island, New Jersey, Karoliny Pnocnej, Wirginii i Maine.

Do pomocy w kontaktach z marynark Lanza pozyska znajomego gangstera Bena Espy'ego. Razem wybrali si w lecie 1942 r. "na ryby", od Maine do Karoliny Pnocnej. Zatrzymali si w Bostonie, New Bedford, Nantucket, Block Island i Virginia Beach, tworzc list nazwisk i adresw ludzi, ktrzy mogli si okaza pomocni dla Haffendena i jego agentw. Lanza dobrze si bawi. Tajna misja pozwalaa mu zapomnie o wiszcych nad nim zarzutach.

Lanza rozmawia nie tylko z Wywiadem Marynarki. By dostatecznie sprytny, by rozumie, e musia take informowa swoich zwierzchnikw z mafii, jak wspomina Meyer Lansky:

"Joe Socks dobrze zrobi, przychodzc do mnie. Wiedzia, e poradz mu, jak dziaa. Udalimy si razem do Franka Costello, ktry by drub na weselu Joe... Ruch Gurfeina by sprytniejszy, ni mu si wydawao, poniewa wraz z Luckym bylimy blisko z Lanz. Wydobylimy go z wielkich kopotw, gdy by mody, i nigdy nie zapomnia naszej pomocy".

Lanza dochodzi do tego samego wniosku. Jeli Wywiad Marynarki chcia odnie prawdziwe zwycistwo na Wschodnim Wybrzeu, wiadomoci nie mg dostarcza krl targu rybnego. 16 kwietnia 1942 r. Lanza poszed do swojego adwokata i powiedzia mu, e ma kopoty z pozyskiwaniem informacji od pewnych urodzonych we Woszech osb z nowojorskiego pwiatka. Podejrzewa, e nie wsppracuj z nim zbyt chtnie, poniewa wiedz, e ci na nim zarzuty. Poniewa zadawa wiele pyta, uwaali, e moe dziaa on jako informator dla prokuratora okrgowego. Wtedy to Lanza zdradzi swj wielki plan:

"Luciano mgby bardzo pomc. Gdyby wczy si w to, wsppracowaliby ze mn rni ludzie w Nowym Jorku. Posaby swko Joe Adonisowi albo Frankowi [Costello]. Sowo Charlie [Luciano] otwaroby mi wszystkie drzwi".

Wiadomo bya jasna. Pozyska Luciano, a cae Wschodnie Wybrzee byoby zabezpieczone na stae. Bya to prosta transakcja.

Luciano by wrogiem publicznym nr 1 w Nowym Jorku, a jego wyrok 30-50 lat wizienia by najwikszym sukcesem Thomasa Deweya. Czy rzd USA naprawd mg przymkn na to oczy i zawrze sojusz z szefem amerykaskiej mafii?

 

Umowa z Luciano

Na pocztku 1942 r. wojna na Atlantyku nie ukadaa si po myli aliantw. W cigu dziesiciu miesicy od stycznia do padziernika alianci utracili w wyniku dziaa nieprzyjaciela 521 statkw. Stada okrtw podwodnych Osi dziaay bez przeszkd na pnocno-zachodnim Atlantyku, polujc na swoje ofiary tu koo Wschodniego Wybrzea USA.

W styczniu 1942 r. norweski tankowiec zosta storpedowany w odlegoci zaledwie szedziesiciu mil od Montauk Point w stanie Nowy Jork. W tym samym miesicu U-Boot zatopi amerykaski parowiec, otewski frachtowiec i amerykaski tankowiec koo wybrzey Karoliny Pnocnej. W lutym koo przyldka May w stanie New Jersey patrolujcy amerykaski niszczyciel zosta storpedowany i zatopiony - razem z dwudziestoma szecioma innymi statkami. 23 lutego 1942 r. prezydent Roosevelt musia si przyzna w radiu, e sytuacja nie wygldaa dobrze. "Z pewnoci ponielimy powane straty - powiedzia - z rk U-Bootw Hitlera na Atlantyku oraz z rk Japoczykw na Pacyfiku - i poniesiemy jeszcze wiksze straty, zanim sytuacja si odwrci". Lista strat miaa rosn najszybciej w maju, kiedy to utracono 102 statki, oraz w czerwcu, gdy zatopiono 111 jednostek. W kwietniu 1942 r. wszystkie latarnie widoczne z morza na wybrzeu Brooklynu, Queens i Richmond w Nowym Jorku zostay wygaszone na czas trwania wojny.

By to czas na zdecydowane dziaania i na Wywiad Marynarki wywierano nacisk, by uzyskiwa dalsze rezultaty w kampanii zabezpieczania Wschodniego Wybrzea. Jednake gdy agenci wywiadu prowadzili swoje poszukiwania na caym wybrzeu, zrozumieli, e Joseph Lanza ma ograniczone wpywy. Potrzebny by im kto z wikszym autorytetem w pwiatku - a tak osob by bez wtpienia Lucky Luciano.

"Lanza by niezwykle cenny - nawizywa kontakty w rnych czciach portu [mwi kapitan Maurice Kelly]. Jednak odpowiedzialni bylimy za cay port i znalelimy miejsca, w ktrych Socks Lanza nie mia adnych osobistych kontaktw...

Musielimy szuka wsppracy z kim, kto mia kontrol w caym porcie lub wszdzie prowadzi interesy. Wczenie odkrylimy, e funkcjonariusze zwizkowi i ludzie prowadzcy nielegalne interesy w porcie maj takie same wpywy na warunki panujce w porcie, co jego wadze".

Inspektor policji Howard Nugent jad lunch z kapitanem Haffendenem. Oficer marynarki powiedzia, e Lanza dostarcza mu dobrych informacji na temat dziaa flot rybackich, jednake musz uzyska zgod Charliego Lucky'ego, by Lanza mg zrobi co wicej. Nugent powiedzia Haffendenowi, by porozmawia z szefem wiziennictwa stanu Nowy Jork.

Bezporednie dziaania majce na celu pozyskanie Luciano powierzono Murrayowi Gurfeinowi. W kwietniu 1942 r. Gurfein skontaktowa si z Mosesem Polakoffem, adwokatem, ktry broni Luciano przeciwko Thomasowi Deweyowi w 1936 r. Polakoff suy w czasie I wojny wiatowej w marynarce i sympatyzowa z ni, jednak w pierwszej chwili odpowiedzia, e ju nie interesuje go sprawa Luciano. Nie chcia rozmawia wicej o gangsterze. Gurfein musia si wic troch napracowa. "To jest raczej wane i chciabym, by pan si ze mn spotka" - powiedzia. "Skoro tak pan twierdzi - powiedzia Polakoff - zjawi si u pana".

W biurze prokuratora okrgowego Gurfein powiedzia Polakoffowi, e Lanza pracuje ju dla Wywiadu Marynarki USA i jeli mona by wczy w to Luciano, to operacje daoby si rozszerzy. "Chcemy stworzy sie informatorw wrd elementu woskiego, by wiedzie o wszystkich prbach sabotau" - wyjani Gurfein. "Chcemy uzyska pomoc woskich rybakw, ktrzy posiadaj floty kutrw, by informowali w razie pojawienia si okrtw podwodnych u naszych brzegw".

"W takiej sprawie - powiedzia Polakoff - jeli mog w jaki sposb pomc panu albo marynarce, uczyni to z radoci. Nie znam jednak do dobrze Luciano, by poruszy ten temat. Znam jednak kogo, do kogo mam zaufanie, i ktrego patriotyzm albo uczucia dla naszego kraju, niezalenie od jego reputacji, s najwyszej prby". Osob t by Meyer Lansky.

Tego popoudnia Polakoff zadzwoni do Lansky'ego, a nastpnie do Gurfeina. "Pan Lansky, ktry zna Luciano lepiej ni ja, deklaruje, e zrobi wszystko, by osign podany rezultat". Lansky z zadowoleniem przyj telefon. Wedug niego i Luciano caa sprawa a do tego momentu bya manewrami zmierzajcymi do nawizania rozmw midzy stronami. Wreszcie miao do nich doj, jak to pniej opisa:

"Pan Polakoff zadzwoni do mnie i powiedzia, e Wywiad Marynarki by bardzo zainteresowany pozyskaniem Wochw, ktrzy mogliby wspomc wysiek wojenny. Spotka si z nim prokurator okrgowy i odby konferencj z panem Gurfeinem. Powiedzia mi, e wemie na siebie odpowiedzialno, jeli si wcz i udam si do Charliego "Lucky" i poprosz o jego pomoc w zachcaniu Wochw z rnych czci miasta, ktrzy mogliby pomc, uwaajc na prby sabotau lub na wszystko inne, i e byaby to suba dla naszego kraju".

Gurfein, Polakoff i Lansky spotkali si na niadaniu w restauracji Longchamps na 57 Ulicy, midzy Pit a Szst Alej. "Powiedziaem Gurfeinowi, e nienawidz Adolfa Hitlera - wspomina Lansky - i e jestem patriot. Byem wdziczny, e Ameryka daa mi dom i e Ameryka bya dla mnie dobra przez te wszystkie lata". Potem jednak ostrzeg Gurfeina. "Musimy by wyjtkowo ostroni w dziaaniach, poniewa Mussolini jest bardzo popularny wrd niektrych Wochw w Nowym Jorku".

"Rzd obawia si sabotau" - odpar Gurfein. "Chcemy skoni niektrych wpywowych Wochw, by wczyli si w ruch przeciwko sabotaowi. To suba dla naszego kraju". Lansky zgodzi si. Wtedy pado nazwisko Charliego Luciano.

"Czy moemy mu ufa?" - spyta Gurfein.

"Pewnie - powiedzia Lansky, a nastpnie doda, w sposb typowy dla mafii - jest tu caa jego rodzina - matka, ojciec oraz dwch braci i siostra z dziemi".

Lansky zaproponowa, e odwiedzi razem z Polakoffem Luciano w wizieniu, by omwi t spraw. Na to Polakoff wzdrygn si.

"Tam wci ley nieg - powiedzia - i jazda jest zbyt cika". Nastpnie omwili przeniesienie Luciano z Dannemora w miejsce, gdzie atwiej byoby si z nim spotka.

Lansky pamita, e na koniec spotkania Gurfein jasno oznajmi, e Luciano nie zostanie zaproponowane nic w zamian, e bdzie to wycznie suba dla kraju. Nastpnie udali si do hotelu Astor, gdzie Lansky'ego i Polakoffa przedstawiono kapitanowi Haffendenowi w jego biurze. Na biurku znajdowao si dossier, zawierajce wszelkie informacje o przeszoci kryminalnej Lansky'ego. Haffenden wiedzia, e to wana posta w mafii, jednak potrzebowa jego pomocy:

"Chciabym prosi, by zachowa pan to, co powiem, w absolutnej tajemnicy. Wspominajc o tym, ryzykuj ycie wielu ludzi. Konwj z bardzo du grup amerykaskich onierzy niedugo std wypywa. Chc zagwarantowa mu absolutne bezpieczestwo. Musimy si upewni, e adna informacja na temat konwoju nie wycieknie od ludzi, ktrzy pracuj w porcie".

Haffenden przyzna, e wci martwi ich poar na "Normandie". Wiedzia, e mafia kontroluje doki i chcia jej pomocy. Wiedzia take, e Lansky aktywnie uczestniczy w zwalczaniu nazistw na ulicach Manhattanu. Powiedzia mu, by pomyla o ydach przeladowanych przez Hitlera w Niemczech. Lansky'emu nie trzeba byo o tym przypomina - i obieca swoj pomoc:

"Pan Haffenden powiedzia nam, w czym bylimy sabi. Gdzie czu, e rzd potrzebuje wiele wsparcia, na przykad w porcie, przy adowaniu statkw, wrd pracownikw dokw, otrzymywaniu informacji o kutrach rybackich i o tym, gdzie pywaj po wyjciu z portu, chcia take ludzi, ktrzy mogliby pomc, dbajc o to, by nic nie dostarczano okrtom podwodnym. Obawia si, e dostaj one paliwo, i mog take otrzymywa wiadomoci o adowaniu wanych towarw - na przykad gdzie rzeczy te byy adowane. Nastpnie przeszed do innych form pomocy, jakich mg potrzebowa, na przykad w hotelach. Mwi, e podejrzewali rnych Niemcw czy Wochw i chcia otrzyma pomoc od pracownikw hoteli, by donosili o tych sprawach".

Lansky chtnie si zgodzi i uy swoich koneksji w zwizkach zawodowych, by pomc obserwowa hotele. Powiedzia Frankowi Costello, a take Anastasii, by wsppracowali. Lanzie, by proponowa marynarce jedynie drobn pomoc w porcie - oni za zajm si ca reszt. Wedug wspomnie Lansky'ego, Lanza nastpnie zapyta go, jakiej sumy powinien zada od marynarki za swoje usugi. "Zostaniesz patriot" - powiedzia Lansky. - "Bdziesz robi to za friko. Nawet twoje wydatki pokryjesz z wasnej kieszeni". Lanza zgodzi si z t sytuacj. Dwaj bracia, Dominick i Felix Saco, zostali przez kapitana Haffendena wynajci, by dziaa jako cznicy z Lanz.

Lanza wspomnia potem o problemie, jaki napotka w dokach. Ju objani go swojemu adwokatowi, teraz jednak powiedzia Lansky'emu:

"Lanza powiedzia mi, e tamtejsi Wosi sdzili, e dziaa dla wasnej korzyci [by oskarony o przestpstwo]. Nie wierzyli mu, e jego dziaania le w interesie Wochw. Poprosi mnie, by zabra go do Charliego Luciano, a jeli Charlie Luciano pole tym ludziom wiadomo, sdzi, e opr ustanie".

Tymczasem rozpocza si oficjalna procedura przeniesienia Luciano z wizienia Clinton w Dannemora do wizienia Great Meadow w Comstock. Byo ono znacznie bliej pooone i wygodniejsze, wadze jednak zrobiy wszystko, by da do zrozumienia, e Great Meadow byo placwk o zaostrzonym rygorze. "Sowo meadow w nazwie Great Meadow nie odnosi si do cech tego miejsca", pisano w Raporcie Herlandsa *["Meadow" znaczy "ka". Great Meadow to "wielka ka".].

John A. Lyons by komisarzem do spraw wiziennictwa stanu Nowy Jork, i to od niego zaleao zatwierdzenie przeniesienia winia. Kapitan Haffenden rozkaza jednemu ze swoich agentw, by przekaza Lyonsowi pisemn prob, a gdy ten j przeczyta, ma zniszczy dokument. Kilku wiadkw zeznao pniej, e w licie napisano, i przeniesienie Luciano leao w interesie Stanw Zjednoczonych - uatwiajc gangsterowi dostarczanie Wywiadowi Marynarki informacji pomagajcych w prowadzeniu wojny. Lyons nie mia nic przeciwko proponowanemu przeniesieniu. Zrobiby to, jeli powstrzymaoby to zatapianie alianckich statkw i uratowao ycie "chocia jednego Amerykanina". Posun si jeszcze dalej. Poleci naczelnikowi Great Meadow, Vernonowi Morhousowi, by zrezygnowa ze zwykego wymogu pozyskiwania odciskw palcw od odwiedzajcych Luciano, i e naley im pozwoli rozmawia z nim na osobnoci.

Aby unikn zwracania uwagi, Luciano zosta przeniesiony razem z kilkoma innymi skazanymi z Dannemora do Great Meadow 12 maja 1942 r. Nadszed czas zawarcia ukadu bezporednio z Luciano.

* * *

Ktrego dnia midzy 15 maja a 4 czerwca 1942 r. Lansky i Polakoff zoyli pierwsz wizyt Luciano, by omwi umow z Wywiadem Marynarki. Jako e wszystkie kolejne spotkania zostay pieczoowicie odnotowane, dziwi fakt, e nie zapisano daty tego pierwszego spotkania. Udali si pocigiem do Albany, a nastpnie pojechali samochodem do wizienia Great Meadow. Wedug Polakoffa i Lansky'ego, Luciano wycign ku nim ramiona i krzykn: "Co do diaba tu robicie chopaki? Nie spodziewaem si was tu zobaczy". Najwyraniej nie mia pojcia, dlaczego zosta przeniesiony. Gocie wyjanili mu, e marynarka potrzebuje jego pomocy.

Luciano zapamita to pierwsze spotkanie nieco inaczej. Stwierdzi, e Haffenden, a zapewne i Gurfein - "czowiek Deweya" - byli na spotkaniu i rozmawia z nimi bezporednio. Lansky mwi, e Luciano dogada si ze swoimi kolegami gangsterami, a Lansky przekazywa informacje stronie rzdowej. Obydwie wersje zgadzaj si co do tego, e Lansky przynis na spotkanie kosz jedzenia. Jak wspomina Luciano:

"Zanim jeszcze zdyem przywita si z kimkolwiek, zobaczyem na rodku pokoju st peen wszelkiego rodzaju zimnych da - taki sam, jaki mielimy zwykle w pokoju na zapleczu w Delikatesach Dave'a Millera. Powiedziaem: Chopaki, zanim bdziemy gada, wybaczcie na chwil, i zajem si tym, co byo na stole. To by pomys Lansky'ego, by wyadowa go wszystkim, co lubiem; mia tam nawet koszerne ogrki konserwowe i tonik selerowy dr. Browna, ktry uwielbiaem... Smak tych ogrkw by niemal tak dobry jak smak wolnoci".

Lansky wyjani, e dziki wsppracy z Wywiadem Marynarki Luciano mgby uzyska nawet zmniejszenie wyroku. W przeciwnym wypadku na pierwsz szans na zwolnienie warunkowe musiaby czeka do roku 1956. Luciano powiedzia, e chtnie pomoe rzdowi. Zna wanych ludzi w porcie i gdyby poprosi ich, by zainteresowali si przyczynieniem si do wysiku wojennego, zrobiliby to. Mia jednak powane zastrzeenie. Nie by obywatelem Stanw Zjednoczonych i wiedzia, e przeciwko niemu wszczto postpowanie deportacyjne. "Gdy wyjd - nikt nie wie, jak si skoczy ta wojna - niezalenie od tego, co zrobi, chc, by odbyo si to po cichu, poufnie, tak e gdy wrc do Woch, nie bd naznaczony" - mwi.

Lansky potwierdzi jego wersj. "Przekonalimy Charliego, e udzielenie pomocy byo naszym obowizkiem" - wspomina. "Charlie zgodzi si z jednym wyjtkiem: by utrzymywa to w tajemnicy, gdy do jego dokumentw doczono nakaz deportacji, i e jeli zostanie deportowany, moe zosta tam [we Woszech] zlinczowany". Obawia si kary za zamanie omerty.

Haffenden pniej zapewni Lansky'ego, e ma opracowany kod. Kontakty oznaczone byy numerami i adne nazwiska nie zostan ujawnione. Po uzgodnieniu tej sprawy Luciano da Lansky'emu upowanienie do rozmw ze wszystkimi gangsterami Nowego Jorku. Mia przekaza wiadomo, e Luciano zgodzi si na plan pomocy Wywiadowi Marynarki w zabezpieczeniu dokw.

Raport Herlandsa odnotowa, e funkcj Lansky'ego byo odgrywanie roli cznika midzy Luciano a innymi mafiosami. Lansky powiedzia przedstawicielom Wywiadu Marynarki:

"W porcie nowojorskim nie bdzie niemieckich okrtw podwodnych. Kady czowiek, ktry pracuje w porcie - wszyscy marynarze, wszyscy rybacy, wszyscy dokerzy, kady, kto ma cokolwiek wsplnego z wejciami i wyjciami statkw w Stanach Zjednoczonych - obecnie pomaga w wojnie przeciwko nazistom".

Bya to gwarancja poparta autorytetem Lucky'ego Luciano.

Raport Herlandsa odnotowuje przynajmniej dwadziecia spotka midzy Luciano, Polakoffem i Lanskym od 15 maja 1942 r. do 21 sierpnia 1945 r. Napisano w nim jednak take, e nie odnotowano wielu spotka z innymi wsplnikami Luciano. Wrd gangsterw odwiedzajcych Luciano byli Lanza, Frank Costello, Mike Lascari, Mike Mirandi i Willie Moretti (czowiek, ktry powita Josepha Bonanno w Ameryce).

Dla Polakoffa te liczne podre do i z Great Meadow byy mczce. "Spalimy w Albany albo w Glens Falls - mwi - i przyjedalimy do wizienia wczesnym rankiem. Wizyty zwykle koczyy si o pierwszej, dziki czemu moglimy wrci do Albany i zdy na pocig do Nowego Jorku, gdzie docieralimy okoo smej". Spotkania rozpoczynay si o 9.30 lub 10.00, a Polakoff by wyczany z szeptanych rozmw i siadywa przy stoliku po drugiej stronie sali; zwykle czyta gazet. Jest prawdopodobne, e Luciano omawia wicej ni tylko sposoby na wygranie wojny - ale administrowa swoim kryminalnym imperium. Nie dziwi zatem, e Polakoff pyta, czy gocie nie mog odwiedza Luciano bez niego. Odpowiedzi byo zdecydowane "nie" - musia tam by, by zapewni, e regulamin wizienny nie zostanie zamany. To by wkad Polakoffa w wysiek wojenny.

Luciano stwierdzi, e w tych dziaaniach mia bardziej bezporedni udzia. Gdy pniej, w 1959 r., rozmawia z przebranym agentem FBI Salem Vizzini, nie wspomnia w ogle o Lanskym:

"Pewnego dnia naczelnik wzywa mnie do gabinetu, a tam jest komandor marynarki. Chc wiedzie, czy skoni chopakw do spotkania i stworz jak organizacj, ktra bdzie uwaa na wszelkie przewaki w okolicach dokw. Zwoaem spotkanie chopakw z portu do gabinetu naczelnika i zrobilimy dokadnie to, czego chcieli".

Jednak wedug Raportu Herlandsa to Lansky dziaa jako cznik z Luciano w tej operacji. Lansky regularnie spotyka si w Nowym Jorku z Haffendenem i szczegowo rozmawiali o tym, jak mafia moe pomc w prowadzeniu wojny. Wsplnie omawiali sposoby usprawnienia zaadunku i wyadunku statkw; jak zapobiega strajkom; jak utrzymywa poruszenia wojsk w tajemnicy i jak zabezpieczy obszar przed sabotaem. Pewnego razu Haffenden podejrzewa, e w niektrych hotelach zatrzymali si niemieccy i woscy agenci:

"Chcia dosta godnych zaufania kelnerw [wspomina Lansky], by wmieszali si w czonkw zwizku i suchali, czy inni kelnerzy rozmawiaj o miejscach pobytu marynarzy lub wojskowych. Sdzi take, e by moe bdziemy musieli wprowadzi swoich kelnerw i umieci ich w niektrych restauracjach i hotelach. Jednym z miejsc, o ktrych wspomnia, by hotel Pierre. Powiedzia mi take o pewnym miejscu w Brooklynie - jakim klubie ludzi morza - jednak nie mielimy okazji wykona zadania, gdy sprawa pojawia si w gazetach".

Lansky wydoby Johnny'ego "Cockeye" Dunna z wizienia, by dziaa jako jego czowiek na nabrzeach. Dunna wszyscy si bali. Gdy wchodzi do portowych barw, milky wszelkie rozmowy. Udawa si tam, by zadba o to, aby nikt nie papla o poruszeniach wojsk ani nie zdradza szczegw tajnych operacji. Mia mocne powizania ze zwizkiem sztauerw w porcie.

Pewnego razu Haffenden otrzyma informacj, e w hotelu w pobliu portu by moe zatrzymali si niemieccy agenci. Dunn uda si na rozpoznanie i dwch ludzi znikno. "Nie bd nam ju przeszkadza" - powiedzia Dunn. Wywiad Marynarki powiedzia mu, by zawsze uzgadnia wczeniej jakiekolwiek dalsze akcje koczce nieprzyjacielsk dziaalno. Mimo to, wedug Lansky'ego, Dunn wkrtce pracowa bezporednio dla Haffendena:

"Dunn mia odgrywa rol stra na nabrzeach, mia mie zaufanych ludzi wrd dokerw... zyskiwa przyjaci wrd czonkw zag i je utrzymywa w celu uzyskiwania informacji, gdyby wrd nich znalaz si jaki wrg. Kto, kto mgby za pienidze dokona sabotau lub przekazywa informacje. Mia take przyjaci we wszystkich portowych barach. Gdyby ktokolwiek z czonkw zag upi si i mwi o czym, co wygldaoby na wrog propagand, mieli donosi o tym jemu lub temu, ktrego wyznaczy sobie do pomocy".

Dunna martwi sposb, w jaki statki byy adowane w dokach. Uwaa, e moliwe byo umieszczenie na ich pokadach bomb - i przekaza to Haffendenowi.

Innym gorliwym pomocnikiem by John McCue, zwolniony z Sing Sing po odsiedzeniu dziesiciu lat za morderstwo. By praw rk Josepha Ryana, prezesa Midzynarodowego Stowarzyszenia Dokerw. Gdy agenci marynarki zgosili problemy z pewnymi robotnikami portowymi, McCue ama im rce lub nogi, by zapewni ich pomoc w przyszoci.

Sie przedstawicieli i informatorw mafii bya tak skuteczna, e Meyer Lansky twierdzi, i to on pierwszy zdoby informacje na temat operacji "Pastorius" - wysadzenia niemieckich agentw na Long Island przez okrty podwodne. Powiedzia, e zwrci si do niego brat woskiego rybaka, ktry widzia, jak czterech agentw wysiada z U-Boota i wiosuje do brzegu. Lansky powiedzia o tym Haffendenowi, ktry przekaza informacje FBI.

By szpiegowa sympatykw nazistw w Nowym Jorku, Lansky przekona znajomych wacicieli restauracji w Yorkville, by zatrudniali znajcych niemiecki kelnerw i podsuchiwali rozmowy. Stosunki midzy Haffendenem a Lanskym stay si tak zaye, e agenci marynarki wkrtce zajmowali si obsug automatw nalecych do mafii w klubach. "Ludzie marynarki zajmowali si zbieraniem pienidzy dla mafii" - mwi Lansky. "Przekazywali zebrane pienidze i zawsze zachowywali si uczciwie. Zapewne by to jedyny przypadek, w ktrym Marynarka USA kiedykolwiek bezporednio pomagaa mafii".

* * *

Po nawizaniu kontaktw z Luciano, Socks Lanza nadal pomaga Wywiadowi Marynarki. Odwiedza go kilkakrotnie w wizieniu i zyska jego zgod. "Joe, rb swoje - powiedzia Luciano - pol swko i wszystko pjdzie gadko". Lanza zauway natychmiast rnic: "Costello pomg mi, pozwalajc mi zobaczy si z ludmi, do ktrych drog przetar mi Charlie". Gdy Lanza zwrci si do Costello z planem dla Wywiadu Marynarki, mafioso zastanawia si nad nim, a potem mwi: "To dobra rzecz; i zrb to".

Lanza czsto przedstawia agentw Wywiadu Marynarki swoim ludziom w porcie, mwic, e s to "porzdni gocie". Oznaczao to, e mogli robi swoje i nikt nie zadawa im niewygodnych pyta. Dotyczyo to take ledzenia i podsuchiwania podejrzanych osb na nabrzeach lub na statkach. Kapitan Maurice Kelly, w cywilu policjant, by jednym z tych agentw i zauway wyran zamian postawy w porcie po tym, jak marynarka skontaktowaa si z Luciano:

"Od tego czasu wszyscy ci ludzie zdecydowanie i cakowicie wsppracowali. Nie byo adnych utrudnie. Spotykalimy si z osob, z ktr mielimy si spotka na wyznaczonym pirsie - poniewa kapitan Haffenden ukada dla nas plany. Rozmawiali od razu. Pomagali w uzyskiwaniu informacji, ktre chciao si uzyska. Wskazywali ludzi. Mwili o pewnych adunkach - niezalenie od problemw - bya to pena i owocna wsppraca".

Przed wczeniem si w spraw Luciano, jak wspomina Kelly:

"Natykalimy si na wielkie kopoty z pozyskiwaniem wiarygodnych informacji w porcie... Z powodu swego pochodzenia - ludzie, ktrzy tam pracowali, byli podejrzliwi wobec wszelkich ledczych i czci ich jestestwa byo to, e po prostu nie chcieli rozmawia z kimkolwiek, nawet gdy chodzio o pomoc w wysiku wojennym".

Aby zapewni bezproblemow wspprac midzy rzdem USA a pwiatkiem, zezwolono na zaoenie podsuchw telefonicznych w siedzibie Lanzy w hotelu Meyer's, w samym sercu targu rybnego Fulton przy 117 Ulicy Poudniowej na Manhattanie. Podsuchy potwierdziy liczne zadania, wykonywane przez Lanz dla Haffendena. Niekiedy podsuchiwane rozmowy brzmiay nieco komicznie. Drukarnia w Harlemie drukowaa i rozpowszechniaa wywrotowe materiay, tote Haffenden poprosi Lanz o pomoc w umieszczeniu w odpowiednich miejscach agentw. Wizao si to z zaatwieniem legitymacji zwizkowych dla agentek pracujcych jako szatniarki w klubie kabaretowym w Harlemie.

Te bliskie stosunki suyy mafii bardzo dobrze, utwierdzajc jednoczenie jej kontrol nad wieloma interesami. Skonsolidoway take ich dominacj nad zwizkiem zawodowym dokerw Wschodniego Wybrzea. Przez pewien czas Harry Bridges, twardy przywdca zwizkowy, ktry kierowa zwizkiem zawodowym dokerw Zachodniego Wybrzea, by dla nich zagroeniem. Prbowa oczyci dziaalno wschodniego zwizku i zacz dziaa w porcie w Brooklynie. Kryy plotki, e organizowa tam strajk. Haffenden zadzwoni do Lanzy.

"Co ze spraw Mostu Brooklyskiego?" - zapyta, mwic o Harrym Bridgesie *[Aluzja do nazwiska Bridgesa; "bridge" po angielsku znaczy "most".]. "Nie chc adnych kopotw w porcie w wanym czasie".

"Nie bdzie ich pan mia" - zapewni go Lanza. "Zajm si tym. Zadzwoni. Spotkamy si".

Bridges prbowa zorganizowa spotkanie zwizkowe w Webster Hall - jednak Lanza dotar wczeniej do niego. Pobi go. Bridges nie prbowa wicej przyjeda na wschd. Gdy Haffenden zadzwoni do Lanzy w tej sprawie, nie pyta o szczegy, jak potwierdzaj zapisy z podsuchu telefonicznego.

"Jaka jest sytuacja w porcie brooklyskim?"

"Ludzie Bridgesa zostali powstrzymani" - powiedzia Lanza. "Zadbalimy o to. Wszystko jest pod kontrol".

"wietnie" - powiedzia Haffenden.

"W porcie panowa spokj" - wspomina Lansky. "Utrzymywano go ostrymi metodami. O to jednak prosia nas marynarka; i to wanie marynarka dostaa".

Komandor MacFall, szef Wywiadu Marynarki w Nowym Jorku i wzdu Wschodniego Wybrzea, wiedzia, e ryzykuje, uywajc gangsterw, jednak uwaa to za korzystne. Zatrzyma take wszystko dla siebie i dla swojego departamentu, jak powiedzia podczas dochodzenia Herlandsa:

"Wykorzystanie informatorw i osb z pwiatka, podobnie jak uycie innych najbardziej poufnych procedur ledczych, nie zostao wprost zakomunikowane komendantowi ani innym przeoonym, jako e te dziaania byy skalkulowanym ryzykiem, ktre wziem na siebie jako okrgowy szef wywiadu. Moim zadaniem byo kierowanie si wasnym osdem co do metod i rodkw pozyskiwania informacji, ktrymi zainteresowany by Wywiad Marynarki...

Od czasu do czasu kapitan Haffenden (ktry podlega mi bezporednio) dawa mi wane informacje o wydarzeniach w porcie, ktre otrzymywa dziki osobom z pwiatka. Okazao si, e niektrzy z tych informatorw wczeniej byli czonkami gangu kierowanego przez niejakiego Charliego Lucky'ego Luciano, synnego gangstera z pwiatka, ktry siedzia w wizieniu z dugim wyrokiem. Kapitan Haffenden poinformowa mnie take, e Luciano nadal ma wpywy w swojej podziemnej organizacji i wyda rozkaz swoim kompanom, by wspierali Okrgowe Biuro Wywiadu...

Gdy uywano rde z pwiatka lub informatorw przekazanych nam przez osoby z pwiatka, ich nazwisk nie notowano i nie sporzdzano adnych dokumentw zwizanych z przekazywan przez nich informacj, jako e ich dziaania i tosamo byy uwaane za wysoce poufne".

Wedug Raportu Herlandsa i wielu przytoczonych w nim wypowiedzi oficerw Wywiadu Marynarki nie ma wtpliwoci, e Luciano, Lansky, Lanza i ich wsplnicy z gangu pomogli im. Zapewnili pomoc i informacje, dziki ktrym porty Wschodniego Wybrzea pracoway wydajnie. Stanowili pierwsz lini wywiadu przeciwko jakimkolwiek agentom wysanym przez Hitlera czy Mussoliniego do sabotowania alianckiej eglugi. W rezultacie alianckie konwoje mogy wykonywa kluczowe dla prowadzenia wojny zadanie przewoenia onierzy i zaopatrzenia do Europy. Prawd jest, e osignito to dziki gangsterom, ktrzy stosowali przemoc i nielegalne metody, jednake tego aspektu operacji nie ujto w amerykaskim raporcie rzdowym. Informacja ta pochodzi ze wspomnie uczestniczcych w tych wydarzeniach gangsterw - Lucky'ego Luciano i Meyera Lansky'ego. Dzi moe si to wydawa wtpliwe z moralnego punktu widzenia, jednak w tym czasie, w 1942 r., miao to sens, jak napisano we wnioskach z Raportu Herlandsa:

"Debatujc nad aspektem technicznym wkadu Luciano w wysiek wojenny, nie osignie si adnej korzyci. Poza dokadn ocen jego udziau, jasne jest jak soce, e Luciano i jego wsplnicy oraz "kontakty" w czasie, gdy wynik wojny zdawa si niezwykle wtpliwy, wykonali bardzo wiele usug, ktre uwaano za korzystne dla marynarki".

Meyer Lansky mia wasne zdanie na t spraw. "Gdyby tego chciaa - wspomina - mafia moga sparaliowa cay port". Zapyta Haffendena, co by si stao, gdyby zamknito port. "Bez dostaw wysyanych do Rosji i Wielkiej Brytanii - powiedzia oficer marynarki - wojna trwaaby znacznie duej. Mogoby to nawet zmieni przebieg wojny".

"Tak wic - pisa Lansky w swoich wspomnieniach - ostatecznie mafia pomoga ocali ycie Amerykanw i ludzi w Europie".

Zapytany otwarcie przez ledczych Herlandsa, co dobrego udao si osign dziki "projektowi Luciano", zawaha si przez chwil. "Nie mog da wam adnych dokadnych rezultatw - powiedzia - jednak nie wiem, jak wielu spraw nie udaoby si unikn, gdyby do tego nie doszo. Nie wiem, do ilu aktw sabotau nie doszo, a sdz, e zapobiego to wielu. Sdz, e by to wielki rodek ostronoci".

W lutym 1943 r. Lucky Luciano mia nadziej, e skorzysta ze swojego wkadu w wysiek wojenny. Do Sdu Najwyszego hrabstwa Nowy Jork wystosowano wniosek o zmian wyroku wydanego na Luciano. Zoono go u sdziego Philipa J. McCooka, tego samego, ktry skaza Luciano w roku 1936. Sdzia odrzuci wniosek, jednak w uzasadnieniu pozostawi Luciano pewn nadziej:

"Wreszcie dochodzimy do argumentu, e oskarony pomg rzdowi w prowadzeniu wojny. Zgodnie z precedensem w sprawie metropolitarnej, wadze zostay w interesie publicznym przesuchane za zamknitymi drzwiami. W wyniku tego sd jest w stanie stwierdzi, e oskarony zapewne prbowa im pomc, i zapewne z pewnym powodzeniem... Jeli oskarony pomaga wadzom i bdzie czyni to nadal oraz pozostanie wzorowym winiem, w przyszoci akt aski moe znale uzasadnienie".

"Charakter pomocy Lucanii [sic] w wojnie pozostaje tajemnic", pisano w "New York Timesie", komentujc wniosek z lutego:

"Pan Wolf [adwokat Luciano] nie mg zdradzi tego, co okreli jako tajemnic wojskow, jednak sdziemu McCookowi powiedzia, e wadze wojskowe szukay pomocy u jego klienta, i e dostay j bez adnego zamiaru uzyskania zmiany wyroku ani te nadziei na zmian wyroku.

Powiedzia, ze wezwie dwch oficerw wysokiej rangi na prywatn rozmow z sdem i pniej stwierdzi, e rozmawiali oni z sdzi McCookiem, ale e ich zeznania nie mog zosta ujawnione".

Rzd USA chcia, by Luciano pozostawa w wizieniu. Zakoczenie wojny wymagao jeszcze dugich walk. Poza tym, gdyby Luciano zwolniono, zostaby natychmiast deportowany do Woch, co nie przysuyoby mu si zbyt dobrze.

Czy jednak Luciano i mafia mogli jeszcze w czym pomc? Czy mogli odegra w walkach bardziej bezporedni rol? Gdy alianckie wojska odnosiy zwycistwa w Afryce Pnocnej, znajdoway si coraz bliej ojczyzny mafii - Sycylii.

 

Rekrutacja mafii

Decyzj o przeprowadzeniu inwazji na Sycyli podjto w Casablance w Maroku w styczniu 1943 r. Decyzj t podjli Winston Churchill, premier Wielkiej Brytanii, oraz Franklin D. Roosevelt, prezydent Stanw Zjednoczonych. Roosevelt chcia, by w konferencji wzi udzia radziecki przywdca Jzef Stalin, jednak by on zajty kierowaniem armi rosyjsk, gromic Niemcw pod Stalingradem. By to punkt zwrotny II wojny wiatowej. Churchill odnis wasne zwycistwo nad nazistowskimi Niemcami w Afryce Pnocnej dwa miesice wczeniej, gdy Afrika Korps Rommla zosta pokonany pod El Alamein. "Przed Alamein nie odnielimy ani jednego zwycistwa" - napisa pniej Churchill. - "Po Alamein nie ponielimy ani jednej poraki".

Poniewa sukcesy odnoszono take na Pacyfiku, amerykaskie Kolegium Szefw Sztabw chciao i za ciosem i przeprowadzi dugo oczekiwan inwazj na Francj przez kana La Manche. Wszystko byo gotowe rok wczeniej, Churchill jednak sta si ostrony i argumentowa, e lepiej wysadzi desant w Afryce Pnocnej. Roosevelt si zgodzi. W Casablance amerykascy szefowie sztabw podnieli t kwesti jeszcze raz, pragnc doprowadzi do zwycistwa w Europie poprzez bezporedni atak na nazistowskie Niemcy. Roosevelt wiedzia, e Stalin pragn otwarcia drugiego frontu w Europie, by odciy nieco jego siy, jednak ponownie stan po stronie Churchilla i brytyjskich szefw sztabw, ktrzy nalegali na uzyskanie czasu na rozbudow si alianckich. Woleli uderzy w mikkie podbrzusze opanowanej przez O Europy i zaatakowa Wochy Mussoliniego.

Spr trwa przez dziesi dni konferencji. Dowdca amerykaskiej marynarki admira Ernest King powiedzia, e jeli nie dojdzie do inwazji na Francj, wszystkie siy amerykaskie powinny zosta wysane na Pacyfik. Wreszcie, po naleganiach generaa George'a Marshalla uzgodniono, e naley utworzy sztab, ktrego zadaniem bdzie planowanie inwazji na Francj, jednak sama operacja odbdzie si dopiero w roku 1944. Churchill, Roosevelt i brytyjscy szefowie sztabu zwyciyli w tej debacie.

Po raz ostatni osobisty wpyw Churchilla na Roosevelta mia zdecydowa o alianckiej strategii wojennej. Jak podsumowa to genera Albert Wedemeyer, szef planistw amerykaskich Poczonych Szefw Sztabw: "Mona powiedzie, e przybylimy, posuchalimy i zostalimy zwycieni".

Tymczasem, gdy siy alianckie zdobyy Tunis i zwyciyy w Afryce Pnocnej, miao doj do natychmiastowej inwazji na terytoria Osi w basenie Morza rdziemnego. W ktre miejsce jednak miano uderzy? Churchill zapisa swoje przemylenia w historii wojny:

"Sam byem pewien, e nastpnym celem powinna by Sycylia, a Poczeni Szefowie Sztabw byli tego samego zdania. Poczeni Planici z drugiej strony razem z lordem Mountbattenem uwaali, e powinnimy zaatakowa Sardyni, a nie Sycyli, poniewa ich zdaniem mona by tego dokona trzy miesice wczeniej.

Nie daem si jednak przekona; i majc za sob wszystkich Poczonych Szefw Sztabw, nalegaem na Sycyli. Wsplni Planici, z szacunkiem, lecz nieustpliwie, powiedzieli, e nie mona tego dokona przed 30 sierpnia. Wwczas osobicie przejrzaem wraz z nimi wszystkie dane i wraz z prezydentem wydalimy rozkaz, e Dzie D ma mie miejsce podczas sprzyjajcej fazy ksiyca w lipcu albo, jeli to moliwe, podczas sprzyjajcej fazy ksiyca w czerwcu".

24 stycznia, pod koniec konferencji w Casablance, prezydent Roosevelt zwrci si do prasy i powiedzia: "Pokj moe nadej jedynie poprzez cakowite zniszczenie potgi militarnej Niemiec i Japonii...". Oznaczao to, e mocarstwa alianckie miay przysta wycznie na bezwarunkow kapitulacj Niemiec, Woch i Japonii.

Churchill popar to owiadczenie, jednak byo ono pniej krytykowane, gdy miao przeduy walki w kocu wojny. W wyniku tego, jak argumentowano, armia niemiecka uwaaa, e nie ma nic do stracenia, kontynuujc walk. Oznaczao to, e siy alianckie mogy napotka zdecydowany opr si niemieckich podczas kadej inwazji w Europie - w tym na Sycylii. Dlatego bardzo dobrze widziana byaby kada pozamilitarna pomoc, dziki ktrej si tego oporu mona byoby zmniejszy.

* * *

Amerykaska marynarka zawsze uwaaa, e najwaniejszymi zmaganiami podczas wojny byy walki na Pacyfiku, a jej dowdcw irytowao to, co dziao si w Europie. Brak zainteresowania europejskim teatrem dziaa potgowa brak informacji o regionie rdziemnomorskim. Kontradmira W.S. Pye stwierdzi to jasno podczas przemwienia do absolwentw Szkoy Morskiej w Nowym Jorku 16 marca 1944 r.:

"W obecnej wojnie sytuacja wywiadowcza rni si znacznie od poprzedniej wojny, szczeglnie na Pacyfiku. Take na Atlantyku, a zwaszcza w Afryce Pnocnej i we Woszech odkrylimy, e nie mamy wielu informacji, niezbdnych do efektywnego planowania.

Nie powinnimy zbyt mocno krytykowa braku takich informacji, gdy jeszcze trzy lata temu nikt nie mg przewidzie, e bd nam potrzebne informacje o wybrzeach Afryki Pnocnej i Woch".

Marynarka po prostu nie oczekiwaa walk na Morzu rdziemnym. Tradycyjnie obszar ten stanowi stref wpyww Wielkiej Brytanii i Royal Navy. W wyniku decyzji podjtej na konferencji w Casablance Wywiad Marynarki USA musia pracowa intensywnie i szybko nad zebraniem informacji niezbdnych dla przeprowadzenia udanego desantu. Co ciekawe, Pye wymieni jeszcze jedn wymwk dla braku przygotowania wywiadowczego - snobizm:

"Byo to poczenie niedoboru oficerw, koszt licznej organizacji wywiadowczej i poczucie wielu Amerykanw, e dziaania wywiadowcze s w pewnej mierze podobne do szpiegostwa, i co za tym idzie, w czasach pokoju s zajciem niegodnym i niewaciwym".

Pomimo tych wymwek, Wywiad Marynarki USA zaj si zadaniem przygotowania inwazji na Sycyli - Operacj "Husky" - szybko i umiejtnie. Oficerowie wybrani do tego zadania pochodzili z Trzeciego Okrgu Marynarki - byli to ci sami ludzie, ktrzy pomagali Haffendenowi i MacFallowi zabezpieczy nowojorskie doki. Fakt, e obydwie operacje wizay si z kontaktowaniem si z mwicymi po wosku czonkami organizacji przestpczych, nie by wcale przypadkowy.

Porucznik Anthony J. Marsloe zosta mianowany starszym oficerem grupy czterech oficerw Wywiadu Marynarki, wysanych w maju 1943 r. do Afryki Pnocnej, by wzi udzia w Operacji "Husky". Marsloe, absolwent prawa Uniwersytetu St. John's, suy pod MacFallem w okrgowym biurze wywiadu od lutego 1942 r. i wiedzia wszystko o kontaktach z Lanz i Luciano. By jednym z najbardziej gorliwych zwolennikw prowadzenia rozmw z mafi, jak powiedzia w czasie dochodzenia Herlandsa:

"Teoria kapitana Haffendena bya suszna. Tak, bya ona suszna, poniewa likwidowaa moliwo wykorzystania pwiatka przez nieprzyjaciela; pwiatek zosta za wykorzystany jako rdo informacji, ktre mogyby wesprze nasz wysiek wojenny.

Niezwyke okolicznoci podczas szczeglnej sytuacji lub po wybuchu dziaa wojennych uzasadniaj wykorzystanie kadego dostpnego rda informacji, ktrego mona by uy do powstrzymania oraz schwytania ludzi bdcych potencjalnym bd rzeczywistym zagroeniem".

Pozostaymi czonkami druyny Marsloe'a byli trzej inni oficerowie z biura wywiadu Trzeciego Okrgu Marynarki: porucznik Joachim Titolo, porucznik Paul A. Alfieri oraz chory James F. Murray. Titolo by praktykujcym adwokatem, ktry suy take jako zastpca dyrektora okrgowego przedstawicielstwa OPA w jego walce przeciwko gangsterom handlujcym na czarnym rynku kartek. Otrzyma take list pochwalny za swoj rol w schwytaniu niemieckich sabotaystw, ktrzy wyldowali w Amagansett na Long Island. Alfieri mia by gwnym ledczym Komisji Portowej w Nowym Jorku. Wszyscy oni dobrze znali sposb dziaania nowojorskiego pwiatka.

24 maja 1943 r. kapitan Haffenden bezporednio zaangaowa si w planowanie inwazji, gdy zosta mianowany szefem Sekcji "F" w biurze wywiadu Trzeciego Okrgu. Nazywana bya ona take "sekcj celw", gdy zajmowaa si zbieraniem informacji strategicznych o Sycylii i Woszech.

Proces ten rozpocz si nieformalnie w drugiej poowie 1942 r., gdy Haffenden dostrzeg warto zbierania informacji od mwicych po wosku nowojorczykw, skoro siy amerykaskie miay bezporednio zaangaowa si w walki w basenie Morza rdziemnego. W listopadzie 1942 r. w ramach Operacji "Torch" w Afryce Pnocnej wysadzono ponad 50 000 amerykaskich onierzy.

"Liczni Wosi urodzeni lub pochodzcy z Sycylii oraz ich krewni [pisano w Raporcie Herlandsa] zostali wykorzystani, by dostarczy kapitanowi Haffendenowi i jego wsppracownikom informacji na temat terenu, portw itp. na Sycylii, poniewa spodziewano si alianckiej inwazji na t wysp. Poprzez te kontakty i informatorw uzyskano nazwiska przyjanie nastawionych mieszkacw Sycylii, a nawet czonkw sycylijskiego pwiatka i czonkw mafii; wiadomoci te zostay uyte w czasie kampanii sycylijskiej".

Kapitan Haffenden powiedzia pniej senackiej komisji Kefauvera, badajcej zorganizowan przestpczo, e bya to znaczna operacja, w ktrej wzio udzia 146 ledczych, zbierajcych informacje z tysicy rde.

Marsloe opisa swj wasny udzia w tej akcji:

"Pamitam, e Sekcja B-7, czyli sekcja kontrwywiadu, oraz sekcja dochodzeniowa byy zaangaowane w cige poszukiwanie informacji logistycznych dotyczcych nieprzyjaciela; z powodu mojej osobistej znajomoci Sycylii i sycylijskich dialektw, od czasu do czasu kapitan Haffenden przesya do mnie rne osoby, bliej nieznane. Ludzie ci byli przesuchiwani, oddawali te fotografie, dokumenty i inne interesujce przedmioty, ktre nastpnie przekazywano kapitanowi Haffendenowi...

Po rozmowach z kapitanem Haffendenem doszedem do wniosku, e bya to cz stworzonego przez niego planu, a ludzie ci byli wysyani przez jego kontakty z pwiatka".

W proces ten zaangaowa si Meyer Lansky, zabierajc licznych Wochw do biur w Astorze oraz przy Church Street na spotkania z Haffendenem. "Przed naszym atakiem na Sycyli - wspomina - rozmowy dotyczyy ich znajomoci wybrzea oraz uksztatowania terenu za plaami".

Haffenden chcia wiedzie wszystko o akwenach wok wyspy i wyciga wielk map, by sprowadzeni przez Lansky'ego Wosi mogli si nimi posikowa - pokazujc swoje wioski i opisujc ich okolice. Jak wspomina Lansky:

"Marynarka chciaa uzyska od Wochw fotografie wszystkich sycylijskich portw, wszystkich kanaw, a take mie kontakt ze wszystkimi, ktrzy byli ostatnio we Woszech i znali wody i wybrzea. Miano ich sprowadzi, by marynarka moga z nimi rozmawia".

Lansky sprowadzi znanych uchodcw z wyspy, w tym byego burmistrza sycylijskiego miasteczka. "Zosta sprowadzony przez mczyzn, ktrzy odwiedzali Charliego Luciano" - mwi Lanksy. "Polecili jego pomoc - i chcia on jej udzieli, mia take przyprowadzi innych. Zaprowadziem go do biura wywiadu przy Church Street 90".

Socks Lanza take zosta wezwany do pomocy. Sprowadza amerykaskich Wochw, ktrzy mieli uyteczne informacje na temat Sycylii. Jednym z tych ludzi-kontaktw by Vincent Mangano, ktry prowadzi firm eksportowo-importow midzy Sycyli a USA. Joe Adonis - jeden z czterech zabjcw Bossa Joe - zosta poproszony, by towarzyszy Mangano do biura Haffendena, co sugeruje, e mogo tu doj do pewnego przymusu. Lansky pisze o tym janiej w swoich wspomnieniach:

"Czasami niektrzy z tych Sycylijczykw byli bardzo nerwowi. Joe [Adonis] tylko wspomina nazwisko Lucky'ego Luciano i powiedzia, e rozkazuje im mwi. Jeli Sycylijczycy nadal si wzdragali, Joe przestawa si umiecha i mwi: «Lucky nie bdzie zadowolony, syszc, e nie bylicie pomocni»".

Adonis zadba, by wiele osb udzielio uytecznych informacji na temat Sycylii. Pewnego razu "niemal porwa" czowieka, ktry by wjtem wioski sycylijskiej. Zdaniem Lansky'ego, Mangano mia by gwnym cznikiem mafii w Stanach Zjednoczonych z jej macierzyst organizacj na Sycylii. "Joe [Adonis] pracowa naprawd bardzo ciko - mwi Lansky - by pokaza, e moe by amerykaskim patriot. Odnalaz paru Wochw, o ktrych w ogle nie wiedzielimy".

Moses Polakoff take zosta wcignity do pomocy i sprowadzi wasnych znajomych Wochw. Ci, ktrzy mwili tylko po wosku, zostali przekazani tumaczom Haffendena. Porucznik Marsloe zarzdza sekcj lingwistyczn. Mwi po wosku, francusku i hiszpasku, i rozumia wiele sycylijskich dialektw, ktre byy uywane podczas przesucha.

Podczas tych dziaa, w styczniu 1943 r., Socks Lanza wypad z druyny. Zosta aresztowany i skazany na wyrok od 7,5 do 15 lat wizienia za wymuszenia i dziaalno w zorganizowanej grupie przestpczej. Gwne oskarenie mwio o tym, e Lanza by "carem wymusze", ktry opracowa plan nacisku, majcy na celu przejcie kontroli nad funduszami zwizkw zawodowych. Byo to szokiem dla innych gangsterw, ktrzy myleli, e ich entuzjastyczna pomoc dla wysiku wojennego uchroni ich przed wymiarem sprawiedliwoci.

* * *

Gdy Socks Lanza stan przed sdzi Jamesem Garrettem Wallacem, nie wspomniano o jego wsppracy wojennej ani nawet jej nie sugerowano. Jego adwokat prosi o agodny wymiar kary, gdy klient by poyteczny dla spoeczestwa, jednak gdy zacz si rozwodzi na ten temat, wspominajc o jego cikiej pracy na rzecz zwizku zawodowego - tego samego, ktry pragn okra - sdzia Wallace przerwa mu i powiedzia: "By on zdecydowanie ciarem dla spoeczestwa".

Od pocztku byo jasne, e za pomoc Lanzy nie uda si kupi agodnej kary, jednak pozostawio niemie wraenie wrd wielu przyjaci Lanzy. Do tego czasu Wywiad Marynarki uzna, e ju zapewne uzyska dziki Lanzie, co si dao. Lansky by przekonany, e bya to robota Thomasa Deweya - zosta on wanie gubernatorem Nowego Jorku i pragn zademonstrowa swoje antymafijne przekonania, wysyajc do wizienia jedn z jej czoowych postaci.

Mimo usunicia Lanzy, dziaania marynarki trway. Wikszo gangsterw nie miaa wikszego wyboru i nadal udzielaa swojej pomocy, szczeglnie jeli byli powizani z Luciano, gdy wci bya to jego jedyna szansa na uzyskanie jakiegokolwiek zagodzenia wyroku.

Komandor Roscoe MacFall, szef biura wywiadu Trzeciego Okrgu, by cay czas informowany o caej procedurze pozyskiwania informacji i chwali Haffendena za jego dziaania na tym polu:

"Przed ldowaniem si amerykaskich w Afryce Pnocnej, a take i potem, Okrgowe Biuro Wywiadu skierowao znaczn cz swoich si do zbierania informacji strategicznych o pnocno-afrykaskim teatrze dziaa oraz o basenie Morza rdziemnego... Uwaano, e skoro Mussolini by odpowiedzialny za wygnanie wielu Sycylijczykw, osoby pochodzenia sycylijskiego bd skonne pomc Wywiadowi Marynarki".

Bezporednio odnis si w ten sposb do kampanii Cesare Moriego przeciwko sycylijskiej mafii w latach dwudziestych, na skutek ktrej wielu Sycylijczykw znalazo si w Stanach Zjednoczonych. To wanie z tymi ludmi chcia rozmawia Wywiad Marynarki USA, jak mwi MacFall:

"Haffenden dosy czsto meldowa mi, e jego podwadni przesuchiwali znaczn liczb osb urodzonych we Woszech, i e wielu tych informatorw trafio do Wywiadu Marynarki dziki zachtom Luciano".

Wszystkie te informacje odnotowywano na wielkiej ciennej mapie, ktr Lansky widzia w biurze Haffendena. George Tarbox by cywilnym artyst odpowiedzialnym za nanoszenie informacji. Wykreli wielk map Woch i Sycylii, z pprzezroczystymi rysunkami pokazujcymi informacje z rnych rde, opatrzonymi numerami referencyjnymi. Gdy j ukoczy, miaa ona szeroko 3 stp, dugo 4 stp i bya rozpita na drewnianej ramie. Te i inne mapy zostay po inwazji zniszczone.

"Znaczna ilo podobnych danych [konkludowa MacFall] zostaa wysana do dowdztwa Wywiadu Marynarki w Waszyngtonie. Nazwiska niektrych kategorii informatorw zostay zachowane, takich jak personelu domw bankowych, biznesmenw etc, nie uznano za konieczne ani za podane, by archiwizowa nazwiska informatorw z pwiatka ani te osb stamtd przysanych".

Komandor Wallace S. Wharton odbiera te wszystkie informacje w Waszyngtonie. By szefem Sekcji Kontrwywiadu Biura Wywiadu Marynarki i szczeglnie interesowa si moliw dziaalnoci sabotaow i szpiegowsk we Woszech. Jak wspomina, Haffenden przynajmniej raz w miesicu odwiedza go osobicie:

"Gdy kapitan Haffenden podawa mi nazwiska, mwi, e otrzyma je od swoich kontaktw w pwiatku. Nazwiska godnych zaufania osb z Sycylii okazay si trafne w 40%, po ich sprawdzeniu i po wsppracy z nimi".

Wrd innych wanych informacji przekazanych przez Haffendena Whartonowi w Waszyngtonie byy nazwiska Sycylijczykw, ktrzy mogli okaza si przyjani wobec si zbrojnych USA w przypadku inwazji. W cigu caych tych dziaa rozpoznawczych oficerowie Wywiadu Marynarki regularnie wymieniali Luciano jako osob pomocn, gwarantujc swobodny przepyw informacji od Amerykanw woskiego pochodzenia. Sam Luciano jednake zaprzeczy jakoby w tej materii mia wsppracowa z rzdem USA:

"Jeli chodzio o moj pomoc dla rzdu, to wwczas, a nawet w nastpnym roku, gdy mwili, e pomogem im otworzy Sycyli na inwazj, zaatwiajc wspprac chopakw z mafii, by pomagali amerykaskim onierzom, to wszystko pieprzenie w bambus.

atwo byoby mi mwi, e co w tym wszystkim byo, tak jak ludzie mwili od lat, i jak dawaem im mwi, jednak nic w tym nie byo. Jeli chodzi o moj pomoc dla armii w ldowaniu na Sycylii, to trzeba pamita, e wyjechaem stamtd, jak miaem ile - dziewi lat? Jedynym gociem, jakiego tam naprawd dobrze znaem, a nie by to nawet Sycylijczyk, by ten may fiut Vito Genovese. A w tym czasie ten may gnojek y sobie jak krl w Rzymie, caujc Mussoliniego w dup".

Przeczy to wczeniejszemu stwierdzeniu, w ktrym Luciano wspomina o listach Vito Genovesa, mwic: "najwaniejsze, co napisa, to to, e na Sycylii moje nazwisko byo krlem... na Sycylii uwaali mnie za prawdziwy numer jeden. I pomylaem sobie, jak mgbym da Deweyowi dobr wymwk, ktrej potrzebowa, by mnie wypuci". Z pewnoci uwaa swoj reputacj na Sycylii za rodek perswazji wobec rzdu USA.

Meyer Lansky mia jeszcze inny pogld na udzia Luciano:

"Lucky opracowa plan, ktry uznaem za do karkoomny, jednak przekazaem go Haffendenowi... Chcia zacign si do armii inwazyjnej. Uwaa, e moe zosta zwykym onierzem i suy jako cznik lub zwiadowca. Powiedzia, e by gotowy pj z pierwsz fal.

Sdzi, e jego obecno zagwarantuje wspprac Sycylijczykw. Nie chcia, by ktokolwiek uwaa, e chce po prostu wydosta si z wizienia; by gotw ryzykowa wasn skr, by to udowodni. Powiedzia, e jest gotw da si zrzuci na wysp na spadochronie...".

Lansky mia si z tego - mia wizj, jak Luciano lduje na wiey kocielnej. Stonowa nieco propozycj Luciano, ale przekaza j Haffendenowi, mwic, e by moe mogliby wysadzi Luciano z okrtu podwodnego. Haffenden zawiz pomys do Waszyngtonu, powiedzia jednak, e jego przeoeni go odrzucili. Komandor Wharton zezna potem, e taka propozycja zostaa zoona:

"Haffenden powiedzia mi, e Luciano by skonny uda si na Sycyli i skontaktowa si z jej mieszkacami, na wypadek inwazji naszych si zbrojnych, i skoni tych mieszkacw do pomocy siom zbrojnym Stanw Zjednoczonych, szczeglnie podczas operacji amfibijnych".

Wharton powiedzia, e Haffenden mocno popiera pomys, by Luciano uda si na Sycyli, mwic, e moe pj do gubernatora Deweya i przekona go, by da Luciano zwolnienie warunkowe, pozwalajc mu uda si na Sycyli przez kraj neutralny, taki jak Portugalia. Twierdzi take, e Luciano zaproponowa najlepsze miejsce do wysadzenia desantu na Sycyli - Golfo di Castellammare, koo Palermo, miejsce, z ktrego pochodzio wielu czoowych mafiosw.

Komandor Wharton rozwaa ten pomys, jednak pniej go odrzuci. Pochwali entuzjazm Haffendena oraz jego wyobrani, jednak czasami uwaa, e jego pomysy nie zawsze byy dokadnie przemylane. Wywiad Marynarki by zadowolony z informacji, jakie pozyskiwa od Luciano i nie chcia ciga na siebie uwagi uwolnieniem wroga publicznego nr 1 z wizienia, by wysya go na tajn misj. Tak przynajmniej powody odrzucenia pomysu takiej misji rozumia Lansky.

W wietle tej dziwacznej propozycji dlaczego Luciano zaprzeczy, by mia jakikolwiek udzia w planowanej inwazji na Sycyli? Moe to wynika z jego rozumowania, e gdy zostanie zwolniony z wizienia, zostanie deportowany do Woch, i nie chcia, by ktokolwiek tam uwaa go za kolaboranta z obcym najedc - niezalenie od tego, jak przyjazny byby to kraj.

To, e Frank Costello mg prbowa wydosta Luciano z wizienia inn drog, ujawni agent federalnej agencji antynarkotykowej George White. W roku 1950 zezna senackiej komisji Kefauvera, badajcej przestpczo zorganizowan, e skontaktowa si z nim przemytnik narkotykw August Del Grazio. Twierdzi, e dziaa w imieniu dwch adwokatw i Franka Costello. Del Grazio powiedzia White'owi, e Luciano by jednym z szefw mafii i mia wiele uytecznych koneksji we woskim pwiatku. "Proponowana umowa - wspomina senator Kefauver, cytujc zeznanie White'a - zakadaa, e Luciano uyje swojej pozycji w mafii do zapewnienia kontaktw amerykaskim agentom wywiadu, dziki czemu Sycylia stanie si znacznie atwiejszym celem militarnym". Cen, jakiej da Luciano, byo zwolnienie warunkowe oraz to, e to on uda si na Sycyli, by wszystko przygotowa.

Lansky zaprzeczy udziaowi ktregokolwiek z tych dwch dentelmenw w "projekcie Luciano". "Nigdy nie syszaem o George'u White - powiedzia - i nadal nie znam Augusta Del Grazio".

* * *

W maju 1943 r., po miesicach przygotowa do inwazji na Sycyli, nadszed czas, by grupa Haffendena zostawia biurka w Nowym Jorku i doczya do onierzy w Afryce Pnocnej. Marsloe wspomina:

"Komandor porucznik R. Thayer przyby do Nowego Jorku i odby ze mn rozmow dotyczc misji zoonej z wybranych oficerw, majcych znaczne dowiadczenie w wymiarze sprawiedliwoci, szczeglnie za w sprawach woskich - chodzio o kwalifikacje jzykowe - by wyldowali wraz z oddziaami bojowymi i penili pewne istotne funkcje".

Majc zaledwie dwie godziny na spakowanie si, wyjecha do Waszyngtonu po dalsze rozkazy. Do Marlsoe'a doczyli Titolo, Alfieri i Murray - modzi oficerowie marynarki, chtni do zamiany ulic Manhattanu na jakie prawdziwe dziaania za granic. Wraz z nimi podrowao dwch innych oficerw lingwistw. Spdzili dwa dni w Waszyngtonie na studiowaniu raportw i 15 maja polecieli przez Now Fundlandi i Islandi do Szkocji, a stamtd nad Morze rdziemne. W Afryce Pnocnej w Mers-el-Kebir poddani zostali intensywnemu szkoleniu na komandosw w placwce Korpusu Kontrwywiadu Armii USA. Otrzymali take najnowsze informacje na temat Sycylii. "W Afryce Pnocnej zostalimy obiektami intensywnej indoktrynacji informacjami pochodzcymi z takich rde, jak amerykaskie i brytyjskie monografie tego regionu" - wspomina Marsloe.

Jak dotychczas opowie ta skupiaa si na amerykaskiej stronie kontaktw midzy mafi a wywiadem alianckim - tak zwan umow midzy Luciano a marynark USA, zawizan w celu wsparcia wysiku wojennego. Trzeba jednak podkreli, e Amerykanie nie byli jedynymi, ktrzy chcieli zawrze pakt z diabem, by wygra wojn. Do tego samego gotowi byli Brytyjczycy.

Jednym z brytyjskich raportw, ktre czytali Marsloe i jego grupa, by wydany w 1943 r. "Handbook on Politics and Intelligence Services" dotyczcy Sycylii. Zosta on przygotowany przez pnocno-afrykaski wydzia brytyjskiej Secret Intelligence Service (SIS, znanej take jako MI6). Oparty by na rnorodnych rdach informacji, w tym informacjach z przesucha jecw wojennych Osi. Na licie wymienionych w raporcie kluczowych Sycylijczykw, ktrzy potencjalnie mogli by pomocni aliantom, znajdowa si Vito La Mantia.

Raport brytyjskiego wywiadu opisa go jako "szefa grupy mafijnej, ktry unikn aresztowania podczas kampanii Moriego dziki milczeniu jego zwolennikw". Raport opisywa La Manti jako "zdecydowanego antyfaszyst, i jeli jeszcze yje, moe dostarczy cennych informacji; niewyksztacony, ale wpywowy; ostatnio znany jako zarzdca majtku nalecego do mafii przy Via Notabartolo w Palermo". Innym wspomnianym wpywowym Sycylijczykiem by czowiek o nazwisku Le Pape. Mia on by "znanym prawnikiem o niezalenych pogldach; kiedy broni mafii; mieszka w Palermo". Z tego zdaje si wynika, e Brytyjczycy nie mieli problemu z nawizywaniem kontaktw z czoowymi mafiosami Sycylii, by uzyska pomoc w inwazji. Nie by to jedynie amerykaski pomys.

Oglnie biorc, raport ten sceptycznie traktowa sukces Moriego w latach dwudziestych. "Jeli chodzi o mafi - konkludowa raport - s pewne oznaki, e nie zostaa ona cakowicie zniszczona podczas dzikiej czystki Moriego...".

Stanowisko to poparte byo raportem z 9 kwietnia 1943 r., przygotowanym przez Poczonych Planistw Sztabowych dla amerykaskich Poczonych Szefw Sztabu. Zatytuowany by "Specjalny Plan Wojny Psychologicznej na Sycylii". Wsplny Sztab Planistw (JSP, nazywany take Poczonym Sztabem Planowania) by now organizacj doradcz, czc oficerw armii, marynarki i lotnictwa. Sporzdzili oni plan podminowania pozycji Osi na Sycylii.

Analiza JSP oparta bya w znacznej mierze na zwizkach spoeczestw Ameryki i Sycylii - chodzio o amerykaskich Wochw, weteranw I wojny wiatowej mieszkajcych na Sycylii. "Zwizki midzy Sycylijczykami w Ameryce i ich krewnymi na Sycylii byy utrzymywane poprzez organizacje pomocy wzajemnej, ktre zwykle nosz nazw sycylijskiego miasteczka, z ktrego emigrowali ich zaoyciele" - pisano w raporcie. "Byy take doniesienia o odrodzeniu si mafii" - twierdzi JSP, nazywajc j "tajn organizacj szukajc zemsty". W nastpnym zdaniu raport JSP wspomina o doniesieniach, i cae sycylijskie miasteczko zbuntowao si przeciwko faszystom. W rozruchach brao udzia tak wiele osb, e faszyci nie mogli wszystkich aresztowa. We wnioskach w raporcie JSP napisano, e "Sycylijczycy s chwilowo podatni na nasze agencje wojny psychologicznej; s zmczeni wojn, istnieje take moliwo nakonienia ich do powstania".

Sugerowane dziaania obejmoway zorganizowanie wczenia dysydentw do aktywnego oporu. Sposobem osignicia tego miao by wprowadzenie Amerykanw sycylijskiego pochodzenia na wysp, by zbierali informacje o sytuacji wrd ludnoci cywilnej i wrd oddziaw wojskowych na wyspie oraz nawizanie cznoci midzy Sycyli a ich kwater gwn w Afryce Pnocnej.

Wrd personelu marynarki, potrzebnego do wykonania tego zadania, znajdowa si Marsloe i jego zesp oficerw Wywiadu Marynarki, oraz inni, ktrzy przeszli selekcj i szkolenie w Stanach Zjednoczonych i Afryce Pnocnej i dysponowali "odpowiednimi kwalifikacjami jzykowymi, by na Sycylii organizowa, szkoli i stanowi orodek operacyjny podczas prowadzenia dziaa partyzanckich". "Specjalny Plan Wojny Psychologicznej na Sycylii" podawa kolejne szczegy na temat przygotowania elementw dysydenckich Sycylii do aktywnego oporu. Mwi o "nawizaniu kontaktu i cznoci z przywdcami orodkw separatystycznych, z niezadowolonymi robotnikami oraz podziemnymi organizacjami radykalnymi, np. mafi, i udzielaniu im wszelkiej moliwej pomocy". Do tej pomocy zalicza si "przemyt broni i sprztu dla tych elementw", "organizacja i zaopatrywanie grup partyzanckich" oraz "dostarczanie ywnoci czynnym czonkom takich grup i ich rodzinom".

Jak si wydaje, JSP mocno zaleca uzbrojenie sycylijskich mafiosw i chcia ich zachca do przeprowadzania aktw sabotau na mostach, liniach kolejowych, drogach oraz obiektach wojskowych. Patrzc z perspektywy, jest to sensacyjna informacja, jednak w tym czasie mafia bya uznawana tylko za jeden z wielu elementw dysydenckich.

Plan JSP wysano do zatwierdzenia Poczonym Szefom Sztabu w Waszyngtonie. Genera George Marshall, przewodniczcy Kolegium Poczonych Szefw Sztabu, znajdowa si na szczycie listy osb, ktre otrzymay kopi raportu.

W wietle rewelacji zawartych w tym tajnym planie nie mona obecnie twierdzi, e nikt z najwyszego szczebla nie wiedzia o propozycjach amerykaskiego rzdu dotyczcych wsppracy z mafi. Nie by to tylko projekt Wywiadu Marynarki, stworzony i prowadzony na dosy niskim szczeblu dowodzenia. By on znany i zalecany na najwyszym szczeblu - na Kolegium Poczonych Szefw Sztabw.

"Specjalny Plan Wojny Psychologicznej na Sycylii" zosta zatwierdzony przez Kolegium Poczonych Szefw Sztabw w Waszyngtonie 15 kwietnia 1943 r. Zosta nastpnie przekazany naczelnemu dowdcy na Pnocno-afrykaskim Teatrze Dziaa Wojennych - rezydujcemu w Algierze generaowi Dwightowi D. Eisenhowerowi.

Przekaz by jasny. Mafia miaa uczestniczy w podboju Sycylii.

 

Koniec mitu

Czy alianci zawarli umow z mafi, by wygra w wojnie na Sycylii? Ten kuszcy pomys odpowiada wielu zwolennikom spiskowej teorii dziejw - szczeglnie tym, ktrzy od dawna sprzeciwiaj si amerykaskiej polityce zagranicznej. Jest to dla nich po prostu jeszcze jeden dowd na przewrotno Stanw Zjednoczonych. Jednake po bliszym zbadaniu zarzut ten okazuje si nieprawdziwy, a nawet daleki od prawdy.

Amerykaskie, brytyjskie i kanadyjskie wojska zwyciyy w walce o Sycyli dziki znakomitej organizacji logistycznej i zwykym cikim walkom. wiadcz o tym tysice zabitych i rannych, jakie utraciy oddziay alianckie. Charakter kampanii sycylijskiej, z do atwym opanowaniem zachodniej czci wyspy i seri cikich walk o wschodni jej cz, nie wynika z jakiej interwencji mafii po stronie aliantw, ale by to skutek decyzji si Osi. Wosi nie chcieli walczy, a Niemcy postanowili ewakuowa moliwie wielu onierzy i du liczb pojazdw przez morze do Woch kontynentalnych, prowadzc walki odwrotowe wzdu wschodniego wybrzea Sycylii.

To prawda, e jedna cz amerykaskich agencji kontrwywiadowczych - Wywiad Marynarki USA - zawar sojusz z Luckym Luciano i jego mafijnymi kompanami. Gwnym celem byo zapewnienie bezpieczestwa amerykaskiego Wschodniego Wybrzea przed aktami sabotau. W tym czasie aliancka egluga ponosia cikie straty od torped niemieckich okrtw podwodnych i doszo do przypadkw pojawienia si na amerykaskim terytorium nazistowskich sabotaystw. Wrd spoecznoci imigranckich w Nowym Jorku istniao take spore poparcie dla faszyzmu i nazizmu. Wszystko to jest dowiedzione i tumaczy obawy amerykaskiej marynarki.

Ta wsppraca midzy amerykaskim rzdem a pwiatkiem zostaa nastpnie rozszerzona na przygotowania do inwazji na Sycyli, a gangsterzy udzielali wszelkich posiadanych informacji, ktre mogy si okaza przydatne. Gdy jednak doszo do walk na plaach w pierwszych dniach desantu znalazo si tylko czterech agentw Wywiadu Marynarki - tylko czterech. Cho okazali si pomocni, ich wkad w walki by minimalny i nie mona stwierdzi, by wywar wikszy skutek na dalszy przebieg kampanii.

Setki stron pniejszych relacji wiadkw, spisanych podczas dochodzenia Herlandsa, rozdy ten wkad poza wszelkie proporcje wobec pozostaych dziaa wywiadu podczas kampanii. W rzeczywistoci jednak zdecydowanie najwikszy wkad wywiadowczy w przebieg kampanii mia Korpus Kontrwywiadu amerykaskiej armii, ktry przez cay czas w rejonie walk korzysta z usug 80 agentw. Nie ma adnego dowodu na to, by wchodzili oni w jakikolwiek sojusz z sycylijsk mafi - ani przed, ani w trakcie kampanii. Podobnie OSS zrobio co mogo, by nie korzysta z kontaktw w mafii ani przed, ani w trakcie kampanii. To, e agenci OSS w Palermo po kampanii nawizali stosunki z mafiosami, jest inn spraw, cho majc kluczowe znaczenie dla pniejszych interpretacji amerykaskich stosunkw z mafi. To samo dotyczy Brytyjczykw. Nie zdobyli adnej znaczcej przewagi podczas walk dziki kontaktom z miejscowymi mafiosami.

Najsynniejsze opisywane spotkanie onierzach alianckich z mafi - czyli tak zwane zaatwione przez mafi zwycistwo pod Cammarata/Villalba - jest w znacznej mierze wymysem autora, Michele Pantaleone. Chocia by on nieulkym wrogiem mafii, jego spojrzenie na wydarzenia jest znieksztacone i nie popieraj go dokumenty sporzdzone przez oddziay podczas walk. W czasie rzekomej interwencji Don Calogero Vizziniego, amerykaskie oddziay znajdoway si ju o wiele mil za Villalb i Cammarat, w drodze do Palermo.

Istniej przynajmniej dwa dokumenty, zgodnie z ktrymi Brytyjczycy i Amerykanie zalecali nawizanie kontaktw z sycylijsk mafi, by uatwi planowan inwazj na wysp, za amerykaska sugestia uzbrajania mafii do dziaa partyzanckich zostaa zaakceptowana na bardzo wysokim szczeblu - jednak w adnym wypadku nie ma dowodw, by podjto zalecane dziaania. Nie byo potrzeby. Wydarzenia toczyy si znacznie szybciej i rozwijay si inaczej, ni mona to byo przewidzie w jakimkolwiek raporcie wywiadu.

* * *

A co z drugim zarzutem? Czy dziki aliantom mafia wrcia do wadzy na Sycylii? Jest to znacznie bardziej skomplikowane. Pojawia si problem, z jakim mierzy si kade wojsko okupujce inny kraj. Ten sam dylemat by ostatnio wyzwaniem dla si koalicji na Bliskim Wschodzie -jak rozmontowa skorumpowany reim, jednoczenie wprowadzajc prawo i porzdek.

Bardzo trudno oceni sukces kampanii Mussoliniego i Moriego przeciwko mafii na Sycylii w latach dwudziestych. Z jednej strony wielu mafiosw zostao aresztowanych i uwizionych lub ucieko za granic. Z drugiej strony, wysi czonkowie mafii uniknli aresztowania i nadal dziaali w "podziemiu" lub szukali ugody z faszystowskimi wadzami. To, e sowo "mafia" rzadko pojawiao si w sycylijskich doniesieniach prasowych na temat przestpczoci w latach trzydziestych, nie oznacza prawdziwego tryumfu faszystw, ale tylko uwypukla iluzoryczn natur tego, co zapewne od pocztku byo pomylane jako jedynie propagandowe zwycistwo. W rzeczywistoci wydaje si, e mafia przetrwaa czystki, a faszyci ukryli jej odrodzenie si, po prostu unikajc wspominania o niej.

Gdy alianci przybyli na Sycyli w roku 1943, na caej wyspie istniaa z pewnoci mafijna siatka. Rozmontowujc panowanie faszystw we wadzach lokalnych, alianci stworzyli prni wadzy, ktr z atwoci wypenili miejscowi mafiosi. Nie bya to ani wina, ani te zamiar aliantw. Z pewnoci nie byo to zaplanowane wczeniej posunicie Amerykanw i Brytyjczykw, spiskujcych na rzecz odtworzenia mafii. Nie potrzebowaa ona takiej pomocy z zewntrz. W rzeczywistoci z licznych raportw pisanych przez urzdnikw, poczwszy od lorda Rennella, wynika, e zdaniem alianckich si okupacyjnych mafia stanowia kryminalny problem - lord Rennell nazwa j wirusem - ktry naley zlikwidowa. Alianci byli wiadomi roli odgrywanej przez mafi w lokalnej przestpczoci i bardzo ciko pracowali na rzecz likwidacji niedoborw ywnoci i czarnorynkowego wyzysku, ktry uczyni mafiosw bogatymi zaraz po zakoczeniu walk.

W wielu aspektach lord Rennell odnis sporo sukcesw, kierujc alianck administracj Sycylii. Przyj twarde stanowisko w kwestii prawa i porzdku. Szybko uwiadomi sobie problemy, z ktrymi si mierzy, i usiowa wzmocni swoj administracj poprzez maksymalne wykorzystanie miejscowych si policyjnych. Woy wiele wysiku w odbudow pewnoci siebie karabinierw i w przywracanie ich autorytetu na wyspie. Byo to rozsdne posunicie.

Chocia lord Rennell i jego urzdnicy robili, co mogli, by powstrzyma pospolit przestpczo i zama czarny rynek - aresztujc przy tym wielu drobnych mafiosw - wydaje si, e nie wszyscy alianccy oficerowie do spraw cywilnych byli po tej samej stronie. Niektrzy wykorzystywali sytuacj, by samemu zarobi pienidze. Mafiosi wspdziaali z takimi oficerami przy kierowaniu znacznych iloci alianckiego zaopatrzenia na czarny rynek. Najbardziej niesawnym z tych czarnorynkowych handlarzy by Vito Genovese i wydaje si, e cieszy si on poparciem licznych amerykaskich oficerw wysokiego szczebla - w tym pukownika Polettiego. Poletti by wielokrotnie krytykowany przez innych alianckich oficerw - w tym gwnie przez lorda Rennella - za jego mierne administrowanie Palermo i blisko z miejscowymi mafiosami. Jednak najbardziej obciajcym dowodem przeciwko niemu jest jego dziwaczny brak zainteresowania udzieleniem pomocy bohaterskiemu Orange C. Dickeyowi w dziaaniach przeciwko Vito Genovese.

Pocztkowy sukces administracji lorda Rennella w zaprowadzaniu prawa i porzdku zachci czoowych mafiosw do prby zdobycia wadzy rodkami politycznymi. Najpierw poparli ruch separatystyczny jako e obiecywa im niepodlege pastwo, oddzielone od interwencji rzdu Woch kontynentalnych. Mafia i separatyci opierali si w znacznej mierze na rzekomym poparciu aliantw, jednak byo to oszustwo, wielokrotnie dementowane przez wadze alianckie. Brytyjczycy czy Amerykanie nigdy na serio nie prowadzili polityki zachcania do utworzenia niepodlegej Sycylii, co miao by elementem strategii utworzenia alianckiej bazy wojskowej w basenie Morza rdziemnego. Jedynie OSS wydaje si by zdecydowanie przekonane o istnieniu takiego spisku, odzwierciedla to jednak tylko uprzedzenia wobec Brytyjczykw, ktre dominoway na Sycylii przez ca II wojn wiatow. Co ciekawe, w okresie tym OSS bardziej obawiao si Imperium Brytyjskiego ni Zwizku Sowieckiego.

Gdy wdziczno Sycylijczykw wobec aliantw za wyzwolenie szybko mina, na wyspie zapanowaa tradycyjna choroba, sprzyjajca mafii i separatystom. Powszechnie uwaano, e cho za faszystw yo si nie najlepiej, przynajmniej panowa porzdek. Gdy alianckie wojska przeszy do innych rejonw walk w pocztku 1944 r., utrzymanie porzdku na wyspie pozostawiono Wochom, ktrzy mieli za mao i za sabo uzbrojonych si. Wysp opanoway przestpcze gangi, uzbrojone w bro alianck. Pozostali alianccy urzdnicy mogli jedynie sta z boku i przyglda si upadkowi bezpieczestwa. Z pewnoci do tego nie zachcali.

Na tym etapie, w latach 1944-1947, alianci pragnli zobaczy koniec wywoanego przez mafi chaosu i przywrci silne pastwo woskie. Popierany przez mafi separatyzm po prostu osabia wadz centraln, tote alianci opowiadali si przeciwko niemu. Dziaania EVIS i innych bandytw napaway ich niepokojem.

Sukces lewicy w wyborach lokalnych w roku 1947 doprowadzi do znaczcej zmiany w postawie aliantw wobec mafii - a raczej, co bardziej prawdziwe, w postawie Amerykanw. Rok wczeniej separatyci byli wielkimi przegranymi w wyborach i przestali stanowi liczc si si na wyspie. W wyniku tego mafia wyrzeka si swoich powiza z nimi i zwizaa si z jedyn pozosta konserwatywn si na wyspie - chrzecijaskimi demokratami. Ta zamiana poparcia politycznego zmienia postaw aliantw. Do tego momentu sycylijska mafia bya kryminalnym problemem. Potem staa si integraln czci alianckiej strategii walki z komunizmem. Jest cakiem moliwe, e bliskie stosunki, nawizane midzy grupk agentw OSS w Palermo a miejscowymi mafiosami, pomogy w tym procesie.

W 1947 r. OSS przerodzio si w CIA i stao si gwnym ciaem interpretujcym zagroenia zimnowojenne dla rzdu USA. CIA przedstawiaa obecnie mafi jako skuteczne narzdzie chrzecijaskich demokratw, ktrzy byli faworyzowan konserwatywn alternatyw dla przedstawicieli lewicy we woskim rzdzie. Giuseppe Alessi, jeden z zaoycieli Partii Chrzecijasko-Demokratycznej na Sycylii, cytowa koleg, mwicego o potrzebie posiadania zbrojnego wsparcia. Powiedzia on - "Komunizm uywa przeciwko nam podobnej przemocy, uniemoliwiajc nam przeprowadzanie wiecw. Potrzebujemy silnej ochrony, by powstrzyma przemoc komunistw". Alessiemu si to nie podobao, ale nie widzia adnej alternatywy. Poniewa Stalin finansowa parti komunistyczn w powojennych Woszech, chrzecijascy demokraci musieli zwyciy w walce z komunistami, a mieli najpotniejszych protektorw na wiecie - zimnowojenn Ameryk. "Byem w mniejszoci - wspomina Alessi - za grupa [mafia] wczya si en masse i przeja parti".

USA wspieray chrzecijaskich demokratw pienidzmi i wpywami, a mafii pozwolono pomc w uzyskaniu wyborczego zwycistwa na Sycylii w roku 1948. Utworzony zosta trwajcy niemal pidziesit lat sojusz midzy mafi a chrzecijaskimi demokratami, ktry w peni odpowiada amerykaskim antykomunistom. To wanie z tego faktu w gwnej mierze wywodzi si mit, e Ameryka doprowadzia do odrodzenia si mafii w trakcie II wojny wiatowej. Nie jest to prawda, jednake rezultaty byy jednoznaczne.

* * *

Aby spojrze na wydarzenia z woskiego punktu widzenia, warto zwrci si do dwch czoowych historykw mafii: Salvatore Lupo z Uniwersytetu Catania i profesora Francesco Renda. Obydwaj s sceptycznie nastawieni do hipotezy istnienia w czasie wojny alianckiego planu, majcego na celu oddanie wadzy mafii.

"Czsto si przyjmuje [mwi Lupo], e mafia zawdzicza swoje odrodzenie i pniejszy sukces ugodzie zawartej z aliantami, gdy zeszli oni na ld na Sycylii w roku 1943. Dostpne rda nie potwierdzaj tego pogldu, natomiast wskazuj, e stosunki, jakie rozwiny si midzy alianck administracj, mafi, miejscowymi czoowymi biznesmenami, kocioem i klas polityczn, byy cay czas pynne".

Jak tumaczy Lupo, mit ten trudno jest obali, czciowo dlatego e:

"...najbardziej istotnym powodem dugiego przetrwania mitu o amerykaskim spisku jest dla Wochw to, e teoria obcego spisku elegancko znosi ich wasn odpowiedzialno za to, do czego doszo na Sycylii w wyniku gosowania przez nich przez pidziesit lat na parti, tak jak chrzecijascy demokraci albo popierania partii opozycyjnych, ktre okazay si zupenie niezdolne do obalenia panujcego systemu wadzy".

Prawd jest, e odnowione po wojnie stosunki midzy amerykaskimi i sycylijskimi mafiosami, dziki takim gangsterom, jak Lucky Luciano, Vito Genovese i Joseph Bonanno, przyczyniy si do zmiany mafii w now form midzynarodowej organizacji przestpczej.

"Amerykanie, ktrzy przywykli myle o mafii jak o czym, co zostao importowane z Sycylii [mwi Lupo], mog by zszokowani odkryciem, e w czasie po drugiej wojnie wiatowej wielu Wochw uwaao mafi za zjawisko importowane ze Stanw Zjednoczonych. Tu uzyskaa ona atrybuty gangsterskie, ktre uczyniy j inn i bardziej niebezpieczn od starej, rodzimej mafii".

W swojej wyczerpujcej Stona delia Sicilia profesor Renda take zaprzecza istnieniu jakiegokolwiek spisku po stronie aliantw:

"Sposb, w jaki mafia i alianckie siy zbrojne infiltroway administracj Sycylii, jest szczeglnie znaczcy, gdy wyglda na cakowicie spontaniczny... Nie ma dowodw ani poszlak popierajcych istnienie jakiegokolwiek wczeniejszego czy te doranego spisku, mimo faktu, e siy okupacyjne, od samej gry po sam d, w praktyce przekazay wadz na Sycylii w rce mafii".

Stao si tak, poniewa alianci nie mieli zamiaru pozostawa na wyspie duej ni kilka miesicy. Nie chcieli rzdzi ani chwili duej, ni potrzebowali do osignicia swoich celw wojennych. Mafia przeja wadz, poniewa umiaa zdominowa administracj lokaln skuteczniej ni jakakolwiek partia polityczna, szczeglnie komunici. Stosujc przemoc - czsto korzystajc z usug bandyty Salvatore Giuliano - w kluczowych okresach wyborczych zwyciya w kampanii strachu ruch komunistyczny, ktry w tym czasie zinfiltrowa wiele innych krajw europejskich. Czy na dusz met okazao si to dobre, czy ze dla mieszkacw Sycylii pozostaje kwesti dyskusyjn.

Czy z moralnego punktu widzenia suszne byo, e jeden wydzia amerykaskiej agencji wywiadowczej zawar umow z kryminalist takim jak Lucky Luciano? Jest to postrzeganie wojny z punktu widzenia XXI wieku. wczeni agenci Wywiadu Marynarki USA nie mieli problemw z usprawiedliwianiem swoich dziaa - trzeba byo zrobi wszystko, eby wygra.

Z filozoficznego punktu widzenia z pewnoci rzd jest moralnie zobowizany do prowadzenia wojny w sposb moliwie skutecznie chronicy swoich obywateli. To podstawowe zobowizanie etyczne powinno przeway nad wszelkimi innymi zastrzeeniami w stosunku do metod uytych do osignicia tego celu. Brytyjczycy i Amerykanie zawizywali sojusze z rnorakimi osobnikami wtpliwej moralnoci, by zwyciy w wojnach na caym wiecie przez ostatnich szedziesit lat. Przymierze Zachodu z Jzefem Stalinem w czasie II wojny wiatowej jest po prostu najbardziej znanym przejawem tej praktyki - w najnowszej historii nie sposb jest znale bardziej zbrodniczego gangstera. Oglnie biorc, z moralnego punktu widzenia gorszym rezultatem jest przegrana.

Ostatecznie wic tak zwany pakt z diabem, czyli z Luciano, jest jedynie drobnym przypisem do historii II wojny wiatowej - nie za wielkim skandalem. Alianci nie uzyskali i nie potrzebowali pomocy mafii, by zwyciy w kampanii na Sycylii. Znacznie potniejszy przemys, wiksze kompetencje ekonomiczne i zdolnoci militarne doprowadziy do ostatecznego pokonania si Osi w Europie - a mafia nie odegraa w tym adnej roli.

Jak zawsze, alianci wygrali wojn dziki powiceniu uczciwych onierzy.






O mafii polskiej